اثربخشی برنامۀ پیشگیری از خودزنی در مدارس بر خطرپذیری و فراهیجان‌های دختران نوجوان

نویسندگان

1 استادیار، گروه روان‌شناسی تربیتی، دانشکدۀ روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.

2 دانشیار، گروه روان‌شناسی عمومی، دانشکدۀ روان‌شناسی و علوم تربیتی دانشگاه گیلان، رشت، ایران

3 دکتری روان‌شناسی تربیتی، دانشکدۀ روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران

4 استاد، گروه روانشناسی تربیتی، دانشکدۀ روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.

5 استاد، گروه روان‌شناسی تربیتی، دانشکدۀ روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.

doi
10.22059/japr.2023.326654.643897
چکیده

هدف پژوهش حاضر، تعیین اثربخشی برنامۀ پیشگیری از خودزنی در مدارس بر خطرپذیری و فراهیجان‌های نوجوانان دختر بود. پژوهش حاضر به‌لحاظ هدف، کاربردی و روش آن نیمه‌آزمایشی با گروه آزمایش و گواه و مرحلۀ پیگیری بود. جامعۀ آماری شامل تمام دختران نوجوانی بود که در سال تحصیلی 1399-1398 در مقطع متوسطۀ اول مدارس رشت مشغول به تحصیل بودند و حداقل یک بار اقدام به خودزنی داشتند. نمونۀ پژوهش شامل 34 نوجوان خودزنی‌کننده بود که از طریق نمونه‌گیری دردسترس انتخاب شدند و به‌صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و گواه قرار گرفتند. برای جمع‌آوری اطلاعات، از دو مقیاس خطرپذیری نوجوانان ایرانی (IARS) و فراهیجان (MS) استفاده شد. گروه آزمایش در معرض 16 جلسه برنامۀ آموزشی پیشگیری از خودزنی (دو بار در هفته) قرار گرفتند و گروه گواه آموزشی دریافت نکرد. نتایج با استفاده از نرم‌افزار SPSS و با روش تحلیل واریانس با اندازه‌گیری مکرر تجزیه و تحلیل قرار گرفت. یافته‌ها حاکی از اثرگذاری معنی‌دار بستۀ آموزشی بر کاهش خطرپذیری، کاهش فراهیجان منفی و افزایش فراهیجان مثبت در سطح 001/0>P بود. در مرحلۀ پیگیری، اثرگذاری بسته بر مؤلفه‌های گرایش به الکل، گرایش به رابطه و رفتار جنسی و گرایش به رابطه با جنس مخالف از متغیر خطرپذیری و زیرمولفۀ علاقه از فراهیجان مثبت معنی‌دار نبود. بستۀ آموزشی از طریق آموزش تنظیم هیجان‌ها و بازسازی شناختی بر کاهش خطرپذیری، کاهش فراهیجان‌های منفی و افزایش فراهیجان‌های مثبت دختران نوجوان مؤثر است و به‌عنوان مداخله‌ای برای پیشگیری از خودزنی در مدارس پیشنهاد می‌شود.