تأثیر خاکورزی متداول و حفاظتی بر برخی ویژگیهای کمّی و کیفی گندم (Triticum aestivum L.) و علوفه ماشک (Vicia villosa L.) و شبدر (Trifolium resupinatum L.) در کشت مخلوط
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری سابق رشته اکولوژی گیاهان زراعی، گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران.
2 استادیار ، گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران،
3 دانشیار، گروه علوم شیمیایی، دارویی و کشاورزی، دانشگاه فرارا، فرارا، ایتالیا
doi
10.22069/ejcp.2024.22568.2633چکیده
سابقه و هدف: پایداری سامانههای کشاورزی را میتوان با اقداماتی مانند کشت مخلوط و خاکورزی حفاظتی بهبود داد. هدف از این تحقیق، بررسی کشت مخلوط گندم با شبدر و ماشک در جهت افزایش عملکرد کمّی و کیفی و استفاده مفید از منابع محیطی تحت سامانههای خاکورزی حفاظتی و متداول بود.مواد و روشها: آزمایش بهصورت کرتهای خرد شده در قالب طرح پایه بلوکهای کامل تصادفی با سه تکرار در مزرعه تحقیقاتی دانشگاه ایلام در سال زراعی 99-1398 انجام شد. خاکورزی بهعنوان عامل اصلی در سه سطح شامل خاکورزی متداول، خاکورزی حداقل و بدون خاکورزی در کرتهای اصلی قرار گرفت. کرتهای فرعی شامل الگوهای مختلف کاشت در پنج سطح (کشت خالص گندم، شبدر، ماشک و کشت مخلوط افزایشی 100 درصد گندم+ 50 درصد شبدر و کشت مخلوط افزایشی 100 درصد گندم+ 50 درصد ماشک) بودند. یافتهها: نتایج نشان داد عملکرد دانه گندم در کشت مخلوط گندم+ شبدر و گندم+ ماشک در سامانه بدون خاکورزی بهترتیب 7/29 و 4/19 درصد و در خاکورزی متداول بهترتیب 6/13 و 9/17 درصد در مقایسه با کشت خالص گندم کاهش یافت. در سامانه خاکورزی حداقل عملکرد دانه گندم در کشت مخلوط افزایشی گندم+ شبدر در مقایسه با کشت خالص گندم بهمیزان 6/6 درصد بیشتر بود. عملکرد علوفه ماشک در الگوی کشت خالص در سامانه بدون خاکورزی، خاکورزی حداقل و خاکورزی متداول در مقایسه با کشت مخلوط ماشک بهترتیب 3/41، 4/73 و 3/54 درصد بیشتر بود. در خاکورزی حداقل عملکرد علوفه شبدر 7/24 درصد نسبت به سامانه خاکورزی متداول بیشتر بود. غلظت فسفر دانه گندم در الگوی کشت مخلوط افزایشی گندم+ ماشک 9/21 درصد در مقایسه با کشت خالص گندم افزایش یافت. غلظت پروتئین دانه گندم در کشت مخلوط گندم+ ماشک و گندم+ شبدر بهطور متوسط 5/8 درصد نسبت به کشت خالص گندم بیشتر بود. میزان کلسیم علوفه ماشک در سامانه بدون خاکورزی 81/16 درصد در مقایسه با خاکورزی متداول کاهش یافت. فسفر علوفه شبدر و ماشک در خاکورزی حداقل بهترتیب 5/34 و 1/15 درصد نسبت به بدون خاکورزی بیشتر بودند. میزان فسفر علوفه ماشک در کشت مخلوط 40/11 درصد در مقایسه با کشت خالص ماشک کاهش نشان داد. در کشت مخلوط پروتئین علوفه شبدر و ماشک بهترتیب 06/14و 71/6 درصد کمتر از کشت خالص این گیاهان بود. میزان NDF (الیاف غیرقابل حل در شوینده خنثی) در الگوی کشت خالص ماشک و شبدر بهطور متوسط حدود 11 درصد کمتر از کشت مخلوط آنها بود. میزان ADF علوفه (الیاف غیرقابل حل در شوینده اسیدی) در کشت خالص شبدر و ماشک بهترتیب 65/12 و 62/9 درصد کمتر از کشت مخلوط بود. نسبت برابری زمین در همه الگوهای کشت مخلوط گندم با لگومها تحت سامانههای مختلف خاکورزی بیشتر از یک بود که بیانگر مزیت الگوهای کشت مخلوط برای استفاده از زمین و افزایش عملکرد میباشد. محاسبه ضریب غالبیت نشان داد که تحت سامانههای مختلف خاکورزی گندم از غالبیت بیشتری نسبت به بقولات برخوردار بود. نتیجهگیری: کشت مخلوط گندم با گیاهان لگوم سبب بهبود کیفیت گندم و افزایش درصد فسفر، نیتروژن و پروتئین دانه گندم شد. بهطور کلی نتایج این پژوهش نشان داد کشت مخلوط گندم با گیاهان علوفهای شبدر و ماشک تحت سامانه خاکورزی حفاظتی باعث افزایش بهرهوری از زمین میشود.
