هویت اسلامی و فناوری به‌مثابه قدرت نرم صورت‌بندی نفوذ منطقه‌ای ایران در خاورمیانه

نویسندگان

1 استادیار، گروه علوم سیاسی، واحد شهرضا، دانشگاه آزاد اسلامی، شهرضا، ایران

2 استادیار گروه علوم سیاسی و روابط بین‌الملل، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد شهرضا، شهرضا، ایران

3 دانشجوی دکتری، گروه علوم سیاسی، واحد شهرضا، دانشگاه آزاد اسلامی، شهرضا، ایران

doi
10.30465/cps.2023.10161
چکیده

مقاله حاضر به تحلیل نقش هویت اسلامی و فناوری علمی در صورت‌بندی قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران و گسترش نفوذ منطقه‌ای آن در خاورمیانه می‌پردازد. سؤال اصلی پژوهش آن است که ایران چگونه با تکیه بر هویت دینی-انقلابی خود و بهره‌گیری از ظرفیت‌های علمی و فناورانه، توانسته است بر تعاملات فرهنگی، آموزشی و دیپلماتیک خود در منطقه بیفزاید. فرضیه تحقیق بر این استوار است که ترکیب هویت اسلامی با ظرفیت‌های علمی از جمله تبادل استاد و دانشجو، برگزاری همایش‌های علمی، دیپلماسی سلامت، و توسعه فناوری‌های بومی نظیر پهپادها، توانسته است زیرساختی برای گسترش قدرت نرم ایران فراهم آورد. روش تحقیق، توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر داده‌های کتابخانه‌ای و منابع علمی است. در این پژوهش، تلاش شده است با تمرکز بر گفتمان مقاومت، دیپلماسی علمی، و دیپلماسی فرهنگی، الگوی کنش نرم جمهوری اسلامی ایران در منطقه خاورمیانه تبیین شود. یافته‌ها نشان می‌دهد که ایران از مسیرهای گوناگون علمی و فرهنگی، هویت اسلامی خود را به‌عنوان چارچوبی مشروع برای همکاری‌های منطقه‌ای معرفی کرده و توانسته است در مقابل رقبا، موقعیت خود را در کشورهای هدف تحکیم بخشد. این روند، تصویری از ایران به‌عنوان یک بازیگر نرم‌افزارمحور در منطقه ارائه می‌دهد که نفوذ آن نه صرفاً از رهگذر قدرت سخت، بلکه با تکیه بر سرمایه‌های فرهنگی و علمی صورت می‌گیرد.