فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در نظام‌های حقوقی مختلف، نقش رویه‌های قضایی همواره یکی از مباحث مهم و مورد اختلاف بوده است. در کنار رویه‌های الزام‌آور، نوعی از رویه‌های قضایی به‌نام رویه‌های غیرالزام‌آور نیز وجود دارند که، هرچند از لحاظ ساختاری فاقد الزامی‌بودن هستند، اما نقش قابل توجهی در هدایت تفسیری قضات و ارتقای انسجام حقوقی ایفا می‌کنند. هدف این مقاله، تبیین دقیق مفهوم، مبانی معرفت‌شناختی، هنجاری و کارکردی رویه‌های غیرالزام‌آور و تحلیل تطبیقی جایگاه آن‌ها در دو نظام حقوقی ایران و انگلستان است. در نظام حقوقی انگلستان، رویه‌های غیرالزام‌آور به‌مثابه ابزارهایی برای انعطاف در تفسیر و رشد تدریجی حقوق پذیرفته شده‌اند، درحالی‌که در نظام حقوقی ایران، چنین مفهومی به‌صورت رسمی شناسایی نشده، اما در عمل نمونه‌هایی از آن در قالب آرای مشورتی، نظریات قضایی و استنادهای ضمنی قضات قابل مشاهده است. این مقاله با اتکا به نظریات حقوقی معاصر مانند رئالیسم حقوقی، پراگماتیسم و انسجام‌گرایی، تلاش دارد تا جایگاه نظری و کاربردی رویه‌های غیرالزام‌آور را تبیین کند و با بررسی خلأ ساختاری در نظام قضایی ایران، پیشنهادهایی برای نهادینه‌سازی تدریجی این مفهوم ارائه دهد. دستاورد اصلی این مطالعه، ارائه مدلی نظری و کاربردی برای بهره‌گیری از رویه‌های قضایی غیرالزام‌آور در راستای انسجام، توسعه و پویایی نظام حقوقی ایران است.