فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

باوجود آن‌که اکثر قریب به اتفاق فقیهان مسلمان قائل به تغلیظ بوده و به دلایلی، ازجمله کتاب، سنت، اجماع و آثار صحابه استناد جسته‌اند، ولی در اسباب، آثار و کیفیت تغلیظ با هم اختلاف نظر دارند. آنان در چگونگی تغلیظ دیه، به تغلیظ با افزایش ثلث دیه، تغلیظ در صفت و سن، زمان پرداخت و پرداخت‌کننده آن اختلاف دارند. علاوه‌بر این، برای تغلیظ دیه اسبابی چون وقوع قتل در ماه‌های حرام، حرم مکی، حالت احرام و نیز کشتن اقارب ذکر کرده‌اند. در این پژوهش با روش کتابخانه‌ای و شیوه توصیفی - تطبیقی به بررسی دیدگاه فقهای مذاهب شیعه و حنابله درباره اسباب تغلیظ دیه پرداخته شده است. فقهای امامیه با حنابله در اضافه‌کردن ثلث بر مقدار مشخص دیه در تغلیظ دیه متفق هستند، ولی در حالاتی که دیه در آن تغلیظ می‌شود، اختلاف دارند، مثلاً از نظر فقهای امامیه، تغلیظ دیه در ماه‌های حرام و حرم مکی واجب است، ولی در حالت احرام را واجب نمی‌دانند یا وقتی مقتول محرم باشد، ولی فقهای حنبلی تغلیظ دیه را در این موارد واجب می‌دانند. از دیدگاه امامیه در مورد تغلیظ دیه در اقسام قتل اختلاف نظرهایی با حنابله وجود دارد. چنان‌چه قتل عمد و شبه‌عمد در ماه‌های حرام و حرم مکه باشد، با تغلیظ یک‌سوم همراه است؛ برخلاف فقهای حنابله که در این موارد تغلیظ از حیث سن و صفت شتران می‌دانند. در مورد تغلیظ دیه نسبت به انواع قتل نیز باید گفت که تغلیظ مالی شامل قتل خطا نمی‌شود و روایات وارده در این باب به‌دلیل ضعف سندی قابل احتجاج نیست.