تشهیر در سیاست جنایی اسلام و ایران (چالش‌ها و راهکارها)

نویسندگان

1 گروه حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشگاه عدالت، تهران، ایران. (نویسنده مسؤول)

2 گروه حقوق، دانشگاه شاهد، تهران، ایران.

doi
10.22034/jccj.2025.471441.1627
چکیده

تشهیر به‌معنای بدنام‌کردن در قوانین جدیدالتصویب به مفهوم انتشار اسامی و تصاویر متهمان یا مجرمان، با هدف بازدارندگی، سزادهی، شناسایی و رسوایی است و سابقه فقهی و حقوقی دارد. تشهیر، به‌عنوان مجازات معین شرعی (حد)، مورد نظر فقها نبوده و در کتاب حدود، نامی از آن به میان نیامده است. با این‌حال، بیشتر فقها آن را به‌عنوان تعزیر در شهادت زور و ...، باوجود مصلحت و ضرورت و با نگاهی تأمینی و تربیتی، غالباً مختص مجرمین خطرناک و سابقه‌دار، جاری می‌دانند و به هیچ‌وجه، درخصوص متهمی که جرمش ثابت نشده است، همانند شکنجه، روا نمی‌دانند. این درحالی است که قانون‌گذار، در قوانین اخیر، با فاصله‌گرفتن از مبانی فقهی و حقوقی، با شرایطی، جواز آن را در مورد متهم صادر و با نسخ قانون اقدامات تأمینی و تربیتی موضوع اختصاص آن به مجرمان خطرناک و سابقه‌دار و آثار منفی و آفات جبران‌ناپذیر اجتماعی و خانوادگی آن را به فراموشی سپرده است. به‌نظر، تشهیر به مفهوم اعلام عمومی مجرم با وصف رسواکنندگی مخالف سیاست جنایی اسلام و ایران بوده و به‌جهت لزوم حفظ شخصیت و حیثیت افراد جزء در موارد ضروری و وجود مصلحت مهم‌تر کاربرد ندارد و محدود به موارد منصوص شرعی می‌باشد. پیشنهاد نگارنده این است که به‌جهت حفظ کرامت انسانی و کاهش آثار مخرب آن از سلسله مجازات‌ها حذف شده و به‌عنوان مجازاتی جایگزین یا اقدامی تأمینی و تربیتی و با محدودیت‌های خاص در نظر گرفته شود.