فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

اطاله دادرسی یکی از مهم‌ترین چالش‌های نظام عدالت کیفری است که تحقق دادرسی منصفانه و کارآمد را با مانع جدی مواجه می‌سازد. این پدیده محدود به نظام حقوقی یا دوره‌ای خاص نیست، بلکه متأثر از عوامل متنوع ساختاری، انسانی و اجرایی در مراحل مختلف دادرسی کیفری است. مقاله حاضر با رویکردی تحلیلی - توصیفی، به بررسی عوامل اختصاصی اطاله دادرسی در سه مرحله تعقیب و تحقیق، دادرسی و صدور حکم و اجرای احکام کیفری در نظام قضایی ایران می‌پردازد. در این راستا، ضمن تبیین تمایز میان عوامل مشترک و عوامل مرحله‌محور، تمرکز اصلی بر آسیب‌شناسی نارسایی‌هایی است که به‌طور خاص در هر مرحله موجب طولانی‌شدن فرایند رسیدگی می‌شوند. از جمله مهم‌ترین این عوامل می‌توان به تمرکز وظایف تعقیب و تحقیق در دادسرا، عدم رعایت اصل بی‌طرفی، ضعف در اعطای نیابت قضایی، عدم حضور مستمر برخی قضات، تعیین نادرست اوقات رسیدگی و نارسایی‌های اجرایی در مرحله اجرای احکام اشاره کرد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که بخش قابل توجهی از اطاله دادرسی ناشی از ضعف ساختار قضایی و عملکرد نامناسب عوامل انسانی است؛ امری که با مبانی فقه جزایی درخصوص تسریع در فصل خصومت و تحقق عدالت ناسازگار بوده و مستلزم اصلاحات ساختاری و مدیریتی در نظام دادرسی کیفری است.