واکاوی صور، شرایط و آثار تسبیب در قتل از منظر فقه و حقوق کیفری ایران

نویسندگان

1 استاد، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران.

2 دانشجوی دکتری تخصصی گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه فردوسی ، مشهد، ایران.

3 دانشیار، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران. (نویسنده مسؤول)

doi
10.22034/jccj.2025.410718.1334
چکیده

امروزه اجتماع بر قتل و حضور مؤثر بیش از یک‌نفر در وقوع آن، دارای مصادیق فراوان و حالات متنوعی شده است، اگرچه در ظاهر، نصوص فقهی و جزایی درخصوص این صور در دست می‌باشد، اما متأسفانه در عمل با عنایت به اختلافات در تفسیر آن‌ها، شاهد برداشت‌های مختلف توسط افراد اعم از دانشگاهیان، وکلا و قضات می‌باشیم، حتی گاه در عالم واقع مصادیقی اتفاق می‌افتد که از طرفی به‌دلیل نادربودن و از طرف دیگر به‌علت عدم ارائه ملاک و مناط توسط فقها و قانون‌گذار، تطبیق آن‌ها را با موارد قبلی دچار مشکل می‌نماید. یافته‌ها نشان می‌دهد این مسأله در حالات مختلف اجتماع اسباب و اجتماع سبب و مباشر بیشتر به چشم می‌خورد. با عنایت به این‌که هرگونه ابهام و برداشت غلط آن هم در مسأله «دماء مسلمین» می‌تواند منجر به عواقب غیرقابل جبران شود، لذا تبیین موضوع و بررسی کامل و مشروح مصادیق می‌تواند منجر به تنویر موضوع و ارائه ملاک‌های دقیق در تطبیق مصادیق و رفع ابهامات گردد. از سوی دیگر، با بررسی دقیق و کارشناسانه نظر فقهای مختلف و نقد آن‌ها می‌توان به موارد ضعف و قوت قانون پی برد و در تفسیر صحیح از قوانین موضوعه در این موارد و اصلاح قوانین مربوطه کمک شایانی کرد. ازاین‌رو نوشتار حاضر، توصیفی ـ تحلیلی و با رویکرد تطبیقی است که نخست در هر مبحثی درصورت نیاز موضوع‏شناسی صورت گرفته و پس از تنقیح محل بحث به تحلیل و بررسی ابعاد فقهی و حقوقی آن پرداخته شده است.