تعیین‌کننده‌های تفاوت‌های فرهنگی در کارکردهای شناختی پایه؛ یک مطالعۀ کیفی مقدماتی

نویسندگان

1 استادیار گروه روان‌شناسی، پژوهشکده اخلاق و تربیت، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران

doi
10.22059/japr.2022.320525.643788
چکیده

هدف از پژوهش حاضر شناسایی عوامل فرهنگی تبیین‌کنندۀ تفاوت‌های میان‌فرهنگی در کارکردهای شناختی و نگاه به ویژگی‌های این عوامل در فرهنگ ایرانی بود. این پژوهش از لحاظ هدف بنیادی است و از لحاظ نحوۀ گردآوری داده‌ها به روش کیفی با کاربست تکنیک تحلیل اسنادی انجام شد. از پایگاه‌های اطلاعاتی سایک‌نت، پاب‌مد، الزویر، پایگاه مجلات تخصصی نور، پرتال جامع علوم انسانی و پایگاه مرکز اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی برای جست‌وجوی منابع استفاده شد. پس از جست‌وجوی کلیدواژه‌ها، 100 مقاله نخست هریک از این پایگاه‌ها و درمجموع 600 مقاله که در فاصلۀ زمانی سال‌های 2020-2000 منتشر شدند، جامعۀ آماری این مطالعه بود. درمجموع 67 مقاله، معیارهای مشخص‌شده برای ورود به تحلیل را داشتند. تحلیل اسنادی به روش پیشنهادی اولثاید و اشنایدر (2013) انجام شد. نتایج نشان داد 35 مشخصۀ فرهنگی می‌تواند تبیین‌کنندۀ تفاوت‌های فرهنگی در عملکرد شناختی باشد. این مشخصه‌ها در قالب سه دستۀ کلی شامل ویژگی‌های زبانی مانند سرعت گفتار و شباهت واجی، ویژگی‌های مربوط به خانواده و فرزندپروری مانند داربست و الگوهای والدگری، و ارزش‌ها و هنجارها مانند جهت‌گیری اجتماعی و خودتعبیری تقسیم‌بندی شدند. جامعۀ ایران در هریک از این دسته عوامل، ویژگی‌های اختصاصی خود را دارد و هریک می‌تواند به شکل متفاوتی از فرهنگ‌های دیگر، بر عملکرد شناختی اتباع ایرانی اثر بگذارد. این مطالعه دلالت‌های بسیاری برای آموزش شناختی و انجام پژوهش‌های آتی دارد.