فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: باقلا در سراسر جهان به‌عنوان یک منبع غنی از پروتئین قابل استفاده برای انسان و دام شناخته شده‌است. این گیاه با تثبیت بیولوژیک نیتروژن به پایداری سیستم‌های زراعی کمک می‌کند. هدف از این پژوهش مطالعه برهمکنش ژنوتیپ × محیط (G×E) و تعیین ژنوتیپ‌های با عملکرد بالا و پایدار باقلا بود. علاوه بر این به منظور انتخاب ژنوتیپ‌ها بر اساس چند صفت و تعیین روابط بین صفات از تجزیه گرافیکی ژنوتیپ × صفت (GT) نیز استفاده شد. مواد و روش‌ها: در این تحقیق برای بررسی روابط میان صفات و ارزیابی پایداری لاین‎‌های امید بخش باقلا، 9 لاین امیدبخش و رقم برکت، در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در سه ایستگاه تحقیقات کشاورزی گرگان، زنجان (طارم) و زابل در دو سال زراعی (1395-96 و 97-1396) بررسی شدند. ارتفاع بوته و ارتفاع اولین غلاف از سطح زمین قبل از برداشت اندازه‌گیری شد، برداشت در مرحله رسیدگی کامل انجام و تعداد دانه در غلاف، تعداد غلاف در بوته و وزن صد دانه در ده بوته تصادفی هر کرت اندازه‌گیری شد. داده‌ها با استفاده از نرم افزار SAS مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت و میانگین‌ها با استفاده از آزمون LSD در سطح احتمال 5٪ مقایسه شدند. روش گرافیکیGGE-Biplot برای تجزیه و تحلیل برهم‌کنش ژنوتیپ × محیط استفاده شد. تعیین روابط بین صفات و شناسایی صفات مناسب برای انتخاب غیرمستقیم جهت بهبود عملکرد با استفاده از روش گرافیکی GTbiplot انجام شد. یافته‌ها: تجزیه واریانس مرکب داده‌ها نشان داد، اثرات اصلی ژنوتیپ، محیط و برهمکنش ژنوتیپ × محیط بر عملکرد دانه و سایر صفات مورد بررسی در سطح احتمال یک درصد معنی‌دار بود. پایداری عملکرد دانه ژنوتیپ‌های باقلا، با استفاده از روش GGE-Biplot در پنج محیط بررسی شد. بر اساس مدل اثر متقابل ژنوتیپ × محیط (GEI)، 1/95 درصد از تغییرات اثر متقابل توجیه شد. بر اساس نمودار چند ضلعی، دو محیط کلان و ژنوتیپ‌های سازگار هر محیط تعیین شد، در گرگان و طارم لاینG9 و در زابل لاین G1 سازگار بودند. لاین‌های G9، G4، G7 و G1 به‌ترتیب با عملکرد 22/3، 06/3، 88/2 و 87/2 تن در هکتار بالاترین میانگین و پایداری عملکرد دانه را داشتند. بر اساس تجزیه و تحلیل GEI و GGE-Biplot، محیط‌ آزمایشی طارم از قدرت تفکیک خوبی برخوردار بود. تجزیه و تحلیل گرافیکی GT رابطه مثبت بین عملکرد و تعداد غلاف در بوته، عملکرد غلاف سبز، شاخص برداشت و ارتفاع پایین‌ترین غلاف را نشان داد، از این رو این صفات را می‌توان به‌عنوان صفات کلیدی در طول فرآیند انتخاب با هدف اصلاح ژنوتیپ‌های باقلا برای عملکرد بالا در نظر گرفت.نتیجه‌گیری: ژنوتیپ‌هایG9 ، G4 و G7 با دارا بودن عملکرد و پایداری عملکرد به عنوان ارقام ایده‌آل باقلا جهت معرفی شناسایی شدند.