شناسایی و تدوین معیارهای دخیل در الگوی رفتار خرید بر اساس ریسکهای زنجیره تامین
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری مدیریت بازرگانی، گرایش بازاریابی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد امارات متحده غربی.
2 استاد تمام، عضو هیات علمی دانشکده مدیریت دانشگاه تهران
3 دانشیار، عضو هیات علمی دانشکده مدیریت دانشگاه تهران
doi
10.22034/ijts.2025.2039474.4039چکیده
شرایط زندگی امروز بهدلیل تغییرات روزافزون جهان در قرن اخیر تغییر کرده است، شرایطی که زنجیرههای تأمین با آن روبهرو هستند و از آن تأثیر میپذیرند نیز دچار تغییر شده است. مدیران با شرایط ناشناختهتر و ریسکهای جدیدی روبهرو میشوند که لازم است خود را برای مدیریت فعال و مؤثر آنها آماده سازند؛ درنتیجه امروزه مدیریت ریسک زنجیرهتأمین توجه زیادی را به خود جلب کرده است. هدف از پژوهش حاضر شناسایی و تدوین معیارهای دخیل در الگوی رفتار خرید بر اساس ریسکهای زنجیرهتأمین بود. پژوهش حاضر از نوع رویکرد آمیخته و بهصورت کیفی و کمی است. جامعه آماری در بخش اول پژوهش که دارای بخشهای کیفی است، شامل مدیران شرکتهای فعال در مجتمع فولاد مبارکه بود که به روش غیر تصادفی و هدفمند انتخاب شد. نمونهگیری در بخش کیفی نیز بهصورت هدفمند بود که 12 نفر از مدیران شرکت فولاد مبارکه با توجه به اشباع نظری بهعنوان نمونه نهایی بخش کیفی انتخاب شد. تجزیهوتحلیل دادهها در سه مرحله کدگذاری باز، کدگذاری محوری و کدگذاری انتخابی انجام گرفت. بر اساس آن، مدل کیفی پژوهش طراحی شد. نتایج پژوهش حاضر، نشاندهنده شناسایی تعداد 63 کدباز، 15 خرده مقوله یا مفهوم و 6 مقوله کلی بود که در قالب مدل پارادایمی شاملِ شرایط علی (قدرت تأمین، ریسکهای لجستیک، امنیت اطلاعات)؛ مقولۀ محوری (انتقال دانش و تجربیات)؛ راهبردها (ارزیابی پایداری مالی، استفاده از فناوری، توسعه روابط مستمر)؛ شرایط مداخلهای (توانایی ارزیابی و مدیریت ریسک، انعطافپذیری و راهکارهای جایگزین)؛ زمینه (ثبات سیاسی و اقتصادی، کیفیت و استانداردها، رعایت قوانین و مقررات، قدرت مذاکره و شرایط قراردادی)؛ پیامدها (بهبود کیفیت محصولات، مدیریت بهتر ریسکها)؛ رفتار خرید شرکتهای فعال در مجتمع فولاد مبارکه در انتخاب تأمینکنندگان خارجی بر اساس ریسکهای زنجیرهتأمین و روابط بین ابعاد مختلف و عناصرشان را انعکاس میدهند. در بخش کمی مدل حاصل از روش تئوری داده بنیاد، بهمنظور پیمایش مدل در سایر خوشهها و اطمینان از تائید بودن، با روش معادلات ساختاریافته مورد آزمون قرار گرفت. برای ارزیابی مدل پژوهش، 80 نفر از کارکنان شرکتهای فعال در مجتمع فولاد مبارکه مورد آزمون قرار گرفتند. در ارزیابی کمی مدل، از مدلسازی معادلات ساختاری و نرمافزار Smart PLS استفاده گردید. نتایج پیمایش، حکایت از تأیید کامل مدل حاصل از روش تئوری داده بنیاد داشت. نتایج حاصل از تحلیل دادههای پیمایش نشان داد که شاخصهای برازش مدل، بارهای عاملی و روایی همگرا و واگرا در سطح مطلوبی قرار دارند و دادههای تجربی از ساختار مفهومی پیشنهاد شده حمایت میکنند.