چهارچوب نظری برای تبیین روانشناختی جرم با تأکید بر جامعه ایران
نویسندگان
1 استادیار، گروه روانشناسی بالینی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
doi
10.22034/jccj.2025.474991.1650چکیده
یکی از چهارچوبهای نظری مهم برای تبیین جرم، علل، درمان، کنترل و پیشگیری از آن، چهارچوب نظری روانشناختی است. این تبیین از آن جهت اهمیت دارد که انسانها با وجود قرارگرفتن در شرایط یکسان محیطی و خانوادگی، بهعلت تفاوتهای روحی و روانی، از نظر تمایل به جرم و کجروی با همدیگر متفاوت هستند. هدف از این پژوهش آن است با مرور نظریههای روانشناسی، چهارچوب نظری مناسبی از تلفیق نظریههای موجود برای تبیین جرم با تأکید بر جامعه ایران ارائه نماید. روش پژوهش حاضر، توصیفی ـ تحلیلی با بهرهگیری از منابع مکتوب و متون مرتبط با روانشناسی جرم است. یافتههای پژوهش نشان میدهد از چهار دیدگاه کلی شامل روان پویایی (شامل نظریه روانکاوی و دلبستگی)، شناختی (شامل نظریه الگوهای تفکر مجرمانه و تعارضشناختی)، نارسایی شخصیت (شامل نظریه شخصیت روان رنجور و شخصیت آیزنک) و انگیزشی (شامل نظریه نیازهای اساسی مازلو در تبیین روانشناختی جرم و کجروی میتوان بهره برد. درمجموع نتایج این پژوهش مؤیدی است بر اینکه بهرهگیری از تبیینهای روانشناختی جرم و کجروی برای سیاستگذاریهای کنترلی و همچنین سیستم قضایی کشور ضرورتی اساسی است که باید نسبت به توسعه آن اقدام جدی نمود، بهویژه براساس «رویکرد درمان و توانبخشی» ضرورت بازبینی و دقت در تدوین «شرح حال روانی» یا «پرونده شخصیت» مجرمان موجب افزایش کیفیت نظام قضایی کشور خواهد بود.