بررسی نظریات تعامل‌گرایی و ترجیحی و جلوه‌های آن از منظر فقه و سیاست جنایی ایران

نویسندگان

1 دکتری حقوق جزا و جرم شناسی و مدرس دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرمان ، کرمان ایران

2 دکتری حقوق جزا و جرم شناسی ،گروه حقوق جزا و جرم شناسی ،نجف آباد،دانشگاه ازاد اسلامی،اصفهان ،ایران

3 دکتری فقه و حقوق اسلامی، گروه فقه وحقوق، نجف آباد، دانشگاه ازاد اسلامی، اصفهان، ایران

doi
10.22034/jccj.2024.459235.1568
چکیده

در علت‌شناسی جرم هم, واکنش‌های اجتماعی رسمی و غیررسمی را از طریق برچسب‌زنی, تحقیر و طرد فرد, موجد جرم و به‌خصوص, موجب تکرار جرم و پیدایش هویت و حرفه مجرمانه در شخص قلمداد نمود. به همین سبب نیز خواستار کاهش چنین واکنش‌هایی در قبال جرم, به‌ویژه در قالب تحدید دامنه مداخله نظام عدالت کیفری گشت و بدین‌ترتیب دریچه‌ای نو را در جرم‌شناسی و سیاست جنایی گشود. با این وجود, انتقاداتی هم به این نظریه وارد شده که ضرورت بازنگری, تعدیل و اصلاح آن را آشکار می‌سازد. در مطالعات جرم‌شناسی نظری، نظریاتی همانند تعامل‌گرا و معاشرت ترجیحی مطرح است که به بررسی فقهی این مقوله ابتدا و سپس در سیاست جنایی ایران در محدوده تبلور نظریات تعامل‌گرایی و ترجیحی و جلوه‌های آن پرداخته می‌شود. این مقاله با روش توصیفی ـ تحلیلی و منابع کتابخانه‌ای نگارش شده است. در جرم‌شناسی نظری و به‌طور خاص نظریات تعامل‌گرایی و معاشرت ترجیحی در اصل با استفاده‌نمودن از اطلاعات و داده‌های مربوط به جرم و سپس تحلیل و پردازش آنان علت‌شناسی و نظریه‌پردازی همانند برچسب‌زنی و تعلیق تعقیب انجام می‌گیرد. این نوع جرم‌شناسی که با نظر به اصل کرامت انسانی در راستای حذف زندان در موارد ممکن و نقش بازدارندگی آن در موارد دیگر در نظریات فقهی و منابع و ادله شرعی به میزان زیادی مورد توجه قرار گرفته است، در پی پرسشگری در راستای شناسایی چیستی و چرایی تحقق بزهکاری و به‌دنبال آن چرایی ظهور مسأله بزه‌دیدگی در فقه و سیره بزرگان دینی در تعامل‌گرایی بر راستای حفظ کرامت و جایگاه انسانی و اصلاح ذات‌البین در راستای عدالت ترمیمی می‌باشد تا مجازات مجرم به‌گونه‌ای دیگری از بعدی دیگر مورد تحلیل قرار بگیرد.