بررسی رابطۀ عوامل روان‌شناختی (افسردگی، ویژگی‌های شخصیتی، حمایت عاطفی) با عملکرد حافظۀ رویدادی و معنایی در سالمندی: نقش واسطه‌ای کارکردهای اجرایی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری روانشناسی سلامت، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 دانشیار گروه مشاوره و روان‌شناسی تربیتی، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

3 دانشیار گروه روان‌شناسی، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

4 استاد گروه روانشناسی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

doi
10.22059/japr.2021.315408.643718
چکیده

هدف مطالعۀ بنیادی حاضر بررسی رابطۀ عوامل روان‌شناختی (ویژگی‌های شخصیتی، افسردگی و حمایت عاطفی) با عملکرد حافظۀ رویدادی و معنایی و بررسی نقش واسطه‌ای کارکردهای اجرایی در بزرگسالان 50 سال به بالا است. روش تحقیق همبستگی و از نوع معادلات ساختاری است. جامعۀ پژوهش مدنظر بزرگسالان 50 ساله و بالاتر ساکن تهران هستند. از این جامعه نمونه‌ای به حجم 435 نفر (299 خانم، 134 آقا و 2 نفر با جنسیت نامعلوم) به روش نمونه‌گیری دردسترس در فاصلۀ زمانی مهر 93 تا اسفند 94 انتخاب شدند. به‌منظور اندازه‌گیری متغیرهای پژوهش از پرسشنامۀ شخصیتی NEO-FFI (فرم کوتاه)، زیرمقیاس افسردگی پرسشنامۀ افسردگی، اضطراب و استرس (DASS-21)، آزمون‌های حافظۀ رویدادی (EM)، سیالی واژگان (WF)، رنگ- واژۀ استروپ (SCWT)، بلوک‌های کرسی (CBT) و فراخنای ارقام روبه‌عقب (BDS) استفاده شد. برای تجزیه و تحلیل اطلاعات از روش آماری همبستگی پیرسون، آزمون بوت‌استرپ و مدلسازی معادلات ساختاری (SEM) استفاده شد. داده‌ها نیز با استفاده از نرم‌افزار SPSS نسخۀ 16 و Mplus نسخۀ 8 تحلیل شدند. نتایج آزمون همبستگی پیرسون ارتباط بین ویژگی‌های شخصیتی روان‌رنجورخویی و گشودگی، حمایت عاطفی، حافظه فعال و فقدان بازداری با حافظۀ رویدادی و سیالی واژگان را نشان می‌دهد. براساس نتایج مدلسازی معادلات ساختاری نیز مدل اصلاح‌شده با داده‌های نمونه برازش مناسب دارد. در این مدل، ویژگی‌های شخصیتی روان‌رنجورخویی و گشودگی، حمایت عاطفی و فقدان بازداری با میانجیگری حافظۀ فعال، حافظۀ رویدادی و سیالی واژگان پیش‌بینی شده است. این مدل می‌تواند تبیین عملکرد حافظۀ رویدادی و معنایی را در سالمندان تسهیل کند.