طراحی الگوی سیاست‌های دولتی برای ارتقای ایران در زنجیرۀ ارزش جهانی با کاربست نظریۀ داده‌بنیاد

نویسندگان

1 دانشیار گروه مدیریت بازرگانی، دانشکده مدیریت، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

2 دکتری مدیریت رفتاری، دانشکده مدیریت، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

3 کارشناسی ارشد بازرگانی بین الملل، دانشکده مدیریت، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

doi
10.22034/ijts.2023.1989924.3797
چکیده

حضور بهینه و ارتقای کشورها در زنجیره‌های ارزش جهانی بسته به سیاست‌های حاکمیتی است که سازه‌های زیرساختی برای تولید و سایر زمینه‌های مرتبط، همراستایی سیاستگذاری تجاری، نحوۀ هم‌کنشی با کشورهای خارجی و حمایت‌های لازم را تدبیر کند. پژوهش پیش رو، با هدف طراحی الگوی سیاست‌های دولتی برای ارتقای ایران در زنجیرۀ ارزش جهانی و با توجه به اینکه تحقیقات پیشین جامعیت کافی در این خصوص نداشته، انجام شده است. به این منظور با استفاده از روش کیفی و بهره​گیری از نظریه داده بنیاد، با متخصصان و صاحبنظران این حوزه و به روش گلوله برفی مصاحبۀ عمیق نیمه ساختار یافته انجام  شد. سپس فرآیند کد‌گذاری باز منتج به 180 کد، کد‌گذاری محوری منتج به 72 کد و در نهایت کد‌گذاری انتخابی منتج به 23 کد در قالب شش دستاورد پدیده‌محوری شامل خلق ارزش از مزیت نسبی، شرایط علّی شامل ایجاد و توسعه زنجیره‌های ارزش داخلی، تقویت زیرساخت‌های نرم و سخت، صادرات کالاهای واجد ارزش افزوده، بومی‌سازی و آسیب شناسی، تسهیل‌گری و هماهنگ‌کنندگی دولت، فرماندهی واحد سیاست‌ساز و سیاستگذار، مدیریت منابع، بهره‌گیری از ظرفیت‌های منطقه‌ای، راهبردها شامل جایگاه‌یابی و سهم‌خواهی در زنجیرۀ ارزش جهانی، استفاده از ظرفیت ویژه دانشی و تجارب متخصصین، استفاده از ظرفیت ویژه لجستیکی و راهبردهای خلاقانه در ارتقا، مشارکت بخش خصوصی قدرتمند، سرمایه‌گذاری بر توسعه صنایع کاربر و خدمات، بهبود دیپلماسی اقتصادی، آینده‌پژوهی و برنامه‌ریزی با توجه به روندهای آتی زنجیرۀ ارزش جهانی، شرایط زمینه‌ای شامل اصلاح حکمرانی، حمایت و ایجاد رقابت، همسوسازی سیاست‌های ارزی و تجاری، عوامل مداخله​گر همچون تحریم و توسعه نیافتن ظرفیت‌های داخلی اقتصادی و پیامدها شامل توسعۀ متوازن و اقتدار تکنولوژیکی را در بر داشت. نتایج این پژوهش می‌تواند سیاستگذار را در تدوین سیاست‌های تجاری با توجه به روندهای آتی تجارت دنیا یاری نماید.