تأثیر سیاستهای کشاورزی بر تابآوری کشاورزان خرده مالک در برابر ناامنی غذایی در ایران
نویسندگان
1 گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
2 گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
3 گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
doi
10.22067/jead.2025.91359.1322چکیده
یکی از اهداف اساسی جوامع، بهویژه در کشورهای در حال توسعه و کمتر توسعهیافته، ریشهکن کردن فقر و دستیابی به توسعه پایدار است. با توجه به اینکه افراد آسیبپذیر در بسیاری از جوامع با چالشهای اقتصادی، زیستمحیطی و سیاسی روزافزون مواجه هستند، مدیریت پیشگیرانه بحرانها توسط دولتها و سیاستگذاران، بهویژه در راستای افزایش بهرهوری بخشهای کلیدی اقتصادی مانند کشاورزی، به امری ضروری تبدیل شده است. کارآیی بخش کشاورزی نه تنها برای تضمین امنیت غذایی ملی از اهمیت بالایی برخوردار است، بلکه تأثیر عمدهای بر معیشت، درآمدها و تابآوری کشاورزان روستایی کوچک دارد. هدف این مطالعه، بررسی تأثیر سیاستهای حمایتی کشاورزی بر تابآوری کشاورزان روستایی در منطقه فریمان است. این مطالعه بر روستای حسینآباد رخنهگل در ایران متمرکز بوده و دادهها از طریق مصاحبه و با استفاده از پرسشنامهها جمعآوری شده است. برای اندازهگیری میزان تابآوری کشاورزان روستایی از شاخص اندازهگیری و تحلیل تابآوری (RIMA) که توسط سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO) معرفی شده است، استفاده گردیده است. همچنین، توزیع کودهای یارانهای به کشاورزان، بهعنوان یک سیاست حمایتی رایج کشاورزی در کشور، بهعنوان متغیر مورد بررسی انتخاب شده است. تأثیر این سیاست حمایتی بر تابآوری کشاورزان روستایی از طریق روش همسانسازی امتیاز تمایل (Propensity Score Matching) برآورد شده است. نتایج مطالعه نشان میدهد که خانوارهای واجد شرایط برای دریافت کود یارانهای، بهطور متوسط تابآوری بالاتری نسبت به خانوارهایی که واجد شرایط دریافت این کود نبودهاند، دارند. بر اساس نتایج این تحقیق در منطقه مورد مطالعه، پیشنهاد میشود که کشاورزان روستایی کوچک در تخصیص کود یارانهای، که با محدودیتهای مقداری و بودجهای دولت مواجه است، نسبت به کشاورزان بزرگمقیاس در اولویت قرار گیرند. علاوه بر این، تسهیل دسترسی کشاورزان روستایی به چاههای کشاورزی موجود که تحت مالکیت مؤسسات غیرخصوصی هستند، میتواند بهطور بالقوه تابآوری کشاورزان را افزایش دهد.