ادراک و شناخت نوجوانان از مفهوم عاملیت: مطالعه ی پدیدارشناسانه
نویسندگان
1 دانشیار گروه مشاوره و روانشناسی تربیتی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 کارشناسی ارشد، روانشناسی تربیتی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
3 استادیارگروه مبانی فلسفی و اجتماعی آموزش و پرورش، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
doi
10.22059/japr.2021.279514.643239چکیده
انسان موجودی پیچیده و صاحب اراده و اختیار است. عاملیت انسانی نیز بدین معنی است که انسان میتواند از طریق فرایند تفکر، انگیزه و عمل بر شرایط زندگی خود کنترل داشته باشد. عاملیت سازهای چندوجهی است که در فلسفه، جامعهشناسی و روانشناسی، موضوع بحث و پژوهش شده است. هدف پژوهش حاضر، شناسایی ادراک مفهوم عاملیت در میان نوجوانان شهر تهران است. با استفاده از روش پژوهش کیفی از نوع پدیدارشناسانه، 14 نفر (7 دختر و 7 پسر) از نوجوانان 18-15 سالۀ شهر تهران در سال 1396 به شیوۀ نمونهگیری هدفمند، انتخاب شدند و به مصاحبۀ نیمهساختاریافته پاسخ دادند. سؤالات مصاحبه مبتنی بر چارچوب نظری پژوهش در سه مرحله طراحی و تصحیح شد. همچنین دادهها با استفاده از روش هفتمرحلهای کلایزی تجزیه و تحلیل شد. یافتههای پژوهش نشان داد نوجوانان درک ناقصی از مفهوم عاملیت دارند. همچنین ادراک عاملیت مشروط، انگارۀ مثبت به توانمندی خود، هدفمندی کوتاهمدت، آیندهنگری بسیط و یکجانبه، مشورت با دیگران، بررسی تکبعدی انتخاب، عمل به انتخاب در صورت نبودن مانع، خودارزیابی مشروط و برنامهریزی بهعنوان ویژگیهای عاملیت در میان نوجوانان شهر تهران شناسایی شدند. درمجموع نتایج پژوهش نشاندهندۀ عاملیت ضعیف در میان نوجوانان است. همچنین نوجوانان دارای عاملیت تفویضی هستند. بدین معنا که بهتنهایی نمیتوانند بر تصمیمها و محیط خود اثرگذار باشند؛ بنابراین در مواجهه با موقعیتهای انتخابی، تنها با اتکا به دیگران میتوانند تصمیمگیری کنند. بدینترتیب میتوان گفت نوجوانان بر دیگران تکیه میکنند تا به نتایج مطلوب و مطمئن خود دست یابند.
