خداناباوری و جامعه‌گرایی: شواهدی از یک مطالعه آزمایشگاهی

نویسندگان

1 استاد، گروه روانشناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی ، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

2 استاد، گروه روانشناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

3 استادیار، گروه اقتصاد، دانشکده علوم اداری و اقتصادی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

4 دانشجوی دکتری روانشناسی، گروه روانشناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

5 استادیار، گروه اقتصاد، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه صنعتی شریف، تهران، ایران

doi
10.22059/japr.2021.292568.643380
چکیده

این پژوهش به‌منظور بررسی اثر دین بر بخشش افراد خداناباور انجام شده است. روش پژوهش برحسب هدف بنیادین و برحسب روش گردآوری اطلاعات از نوع آزمایشی پس‌آزمون با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل کلیه دانشجویان دانشگاه صنعتی شریف در نیمه دوم سال 1397-98 بودند (314 نفر) که از میان آن‌هایی که خود را خداناباور معرفی کرده بودند تعداد ۵۳ نفر (25 زن و 28 مرد) به‌صورت تصادفی انتخاب و به‌صورت انفرادی به آزمایشگاه دعوت شدند و به‌صورت تصادفی در دو گروه کنترل (۲۶ نفر) و آزمایش (۲۷ نفر) قرار گرفتند. آزمودنی‌ها پس از پاسخ به چندین سؤال جمعیت‌شناختی (سن و جنسیت و درآمد) و چند سؤال از پرسشنامه پنج عاملی نئو (NEO)، با یک ابزار پیش‌زمینه‌سازی مذهبی محقق‌ساخته پیش‌زمینه‌سازی شدند. سپس به آزمودنی‌ها فرصت کمک به مؤسسه خیریه محک داده شد و مبلغ پرداخت ‌شده توسط هر آزمودنی ثبت شد. در انتها آزمودنی‌ها مجدد گرایش دینی خود را گزارش کردند و به سؤالاتی به‌منظور بررسی آگاهی آن‌ها از اهداف آزمایش پاسخ دادند. در نهایت، میانگین کمک مالی افراد در دو گروه با یکدیگر مقایسه شد. تحلیل داده‌ها با استفاده از آزمون ناپارامتریک من‌ویتنی به‌دلیل نرمال نبودن توزیع داده‌ها انجام شد. یافته‌ها نشان دادند که برجسته‌سازی دین بر رفتار بخشش دانشجویان خداناباور، تأثیری نداشت. عدم وجود تفاوت در میزان بخشش افراد میان گروه آزمایش و گروه کنترل را می‌توان ناشی از عدم تأثیرپذیری خداناباوران از دین و لزوم فعال‌سازی هیجانی دانست. بحث ما در مورد طراحی آزمایش، می‌تواند راه‌گشای مطالعات آتی باشد.