فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

نیلوفر قرمز (Ipomoea coccinea L.) در حال حاضر پراکنش زیادی در ایران ندارد؛ اما گزارش‏ها نشان می‌دهد که این گونه قادر است در زمان کوتاه، آلودگی خود را توسعه داده و به‌عنوان یک گونه زیان‌بار مطرح شود. با توجه به اینکه بذرهای موجود در بانک بذر خاک، دارای سنین متفاوتی هستند، بررسی رفتار جوانه‌زنی بذرهایی با سنین مختلف تحت تاثیر عوامل محیطی، بسیار جالب و در طراحی برنامه‌های مدیریتی مفید خواهد بود. از این‌رو در این مطالعه بذرهای نیلوفر قرمز از حاشیه مزارع شهرستان کردکوی-استان گلستان در اواخر آبان ماه سال‌های 1397، 1398 و 1399 جمع‌آوری و تا شروع آزمایش در دمای اتاق نگهداری (25 درجه سانتی‌گراد) شدند. لازم به ذکر است که در زمان انجام آزمایش، بذرهای جمع‌آوری شده از سال‌های 1397 و 1398 به ترتیب 15 و سه پس‌رس شده بودند. بذرهای سال 1399 نیز بلافاصله بعد از برداشت، آزمون شدند. در این مطالعه اثر شرایط محیطی مختلف از جمله دمای ثابت و متناوب، دمای بالا (50 ، 60 ، 70 ، 80 ، 100 و 120 درجه‌سانتی‌گراد به مدت پنج دقیقه)، تنش رطوبتی (صفر ، 2/0- ، 4/0- ، 6/0- ، 8/0- و 1- مگاپاسکال با استفاده از پلی‌اتیلن گلایکول 6000) و شوری (صفر، 3/0- ، 6/0- ، 9/0- ، 2/1- ، 5/1- و 8/1- مگاپاسکال با استفاده از نمک کلرید سدیم) بر جوانه‌زنی سه جمعیت مذکور مورد بررسی قرار گرفت. جهت تعیین دماهای کاردینال جوانه‌زنی از مدل دوتکه‌ای استفاده شد. جوانه‌زنی نیلوفر قرمز از دمای 10 درجه سانتی‌گراد آغاز و تا دمای 35 درجه سانتی‌گراد افزایش یافت. دمای پایه جوانه‌زنی این گیاه با توجه به جمعیت از 57/7 تا 37/8 درجه سانتی‌گراد بود. دمای مطلوب جوانه‌زنی نیلوفر قرمز نیز از 11/27 تا 69/30 در نوسان بود. جوانه‌زنی نیلوفر قرمز در شرایط دمای متناوب و ثابت مشابه بود. پتانسیل آب مورد نیاز برای کاهش 50 درصد جوانه‌زنی در جمعیت‌های 1397 (پانزده ماه پس‌رس شده)،  1398 (سه ماه پس‌رس شده) و  1399 (تازه) به ترتیب 48/0-، 57/0- و 54/0- مگاپاسکال بود. تحمل این گونه به تنش شوری بیشتر از تنش رطوبتی بود و پتانسیل‌های 99/0- تا 34/1- مگاپاسکال، سبب کاهش 50 درصد حداکثر جوانه‌زنی آن شد.  افزایش دمای بالا تا 80 درجه سانتی‌گراد، موجب رفع کمون بذرهای نیلوفر قرمز شد، اما در دماهای 100 و 120 درجه سانتی‌گراد،  درصد بذرهای مرده افزایش یافت شد. نتایج بررسی حاضر نشان داد که نیلوفر قرمز، به سطوح مختلف دمای ثابت و متناوب، پتانسیل آب، شوری و دمای بالا واکنش نشان می‌دهد. آگاهی از پاسخ جوانه‌زنی این گونه در برابر عوامل گفته شده می‌تواند در پیش‌بینی جوانه‌زنی نیلوفر قرمز در راستای طراحی راهکارهای مدیریتی مناسب، استفاده شود.