آثار و پیامدهای فرمالیسم حقوقی بر نظام کیفری ایران؛ چالشها و راهکارها
نویسندگان
1 استادیار، گروه حقوق جزا و جرمشناسی، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران.
2 دانشجوی دکتری، گروه حقوق جزا و جرمشناسی، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران.
3 استادیار، گروه حقوق جزا و جرمشناسی، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران. (نویسنده مسؤول)
doi
10.22034/jccj.2022.368651.1123چکیده
فرمالیسم حقوقی به شیوهای از قوانین و مقررات گفته میشود که با اهمیت قائل شدن به پذیرش بیچونوچرای قانون در حوزه جرایم و تعیین مجازات برای مجرمین، رویکردی غیرقابل انعطاف در حوزه جرایم کیفری در پیش میگیرد. در مقابل این رویکرد، گونه دیگری از قوانین کیفری مطرح شده است که با دفاع از نقش عوامل مختلف در بروز جرایم از جمله صفات و خصوصیات فردی، عوامل محیطی و اجتماعی و همچنین اهمیت قائل شدن به نقش تفسیر قوانین، اختیارات قاضی و صدور رأی بر مبنای وضعیت مجرمین، تحت عنوان واقعگرایی وارد عرصه شدند. بنابراین میتوان رویکرد واقعگرایی را نقدی علیه فرمالیسم تلقی نمود. یافتهها نشان میدهند که در پاسخ به ناکارآمدیهای این رویکرد در تعیین مجازات در امور کیفری، واقعگرایی حقوقی مطرح شده است. واقعگرایی روشی برای غلبه بر کاستیهای قانون، غیرانعطافپذیر بودن آن، جایگزینی شیوههای اجتماعمحور به جای زندان و قصاص، توجه به خلاقیت قاضی در مواردی که قانون راهگشا نیست و همچنین تطبیق دقیقتر جرم و مجازات است. در قوانین کیفری داخلی، مجازات جایگزین، در نظر داشتن عدل و احسان در تعیین مجازات و جرایم و نیز نقش قائل شدن به خلاقیت قاضی، راهکارهایی برای استفاده از واقعگرایی در حوزه نظام کیفری است. روش پژوهش حاضر نیز توصیفی و تحلیلی و با بهرهگیری از منابع اسنادی و کتابخانهای است.
