بازخوانی سرمایه معرفتی–اخلاقی در تمدن‌سازی اسلامی: از عقلانیت الهی تا سیاست‌گذاری معنادار

نویسندگان

1 دکترای علوم سیاسی؛ دانشیار گروه معارف، دانشگاه تهران، دانشکده معارف و اندیشه اسلامی، تهران، ایران

2 دکترای مدرّسی معارف، رشتۀ انقلاب اسلامی؛ دانشگاه تهران، تهران، ایران.

doi
10.22034/ksiu.2025.104.161
چکیده

هدف: هدف پژوهش حاضر با بررسی گسست میان معرفت، اخلاق و سیاستگذاری و پیامدهای آن در راستای تمدن‌سازی اسلامی؛ ارائۀ چارچوب مفهومی برای نهادینه‌سازی «سرمایۀ معرفتی- اخلاقی» در نظام حکمرانی جمهوری اسلامی ایران بود. روش: پژوهش حاضر به صورت کیفی و بنیادی- نظری انجام شد. داده‌های پژوهش از طریق مطالعات کتابخانه‌ای و تحلیل اسناد معتبر، گردآوری و به کمک رویکرد تحلیل گفتمان مفهومی- انتقادی، واکاوی شد. یافته‌ها: یافته‌های تحقیق به ارائۀ یک مدل مفهومی سه‌سطحی(سیاست، نهاد، جامعه) منتهی شد و در آن، شاخصهای «عدالت توزیعی»، «الزام اخلاقی» و «معناداری راهبردی»، به عنوان ارکان سیاستگذاری اخلاق‌محور معرفی شدند. در این چارچوب، «عقلانیت الهی» به عنوان جایگزینی برای عقلانیت ابزاری معرفی شده است که به پیوند میان معرفت دینی، اخلاق توحیدی و سیاستگذاری معنادار کمک می‌کند. نتیجه‌گیری: چارچوب نهایی ارائه‌شده با فراهم آوردن زیرساختی مفهومی- اجرایی، بستری مناسب برای کاهش شکاف میان گفتمان ارزشی و عملکرد نهادی فراهم می‌آورد و زمینه‌ساز تحقق الگوی حکمرانی اخلاق‌محور در مسیر تمدن‌سازی اسلامی خواهد بود.