فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در صورت مشتمل بودن فعل اخلاقی بر ابعاد مثبت و منفی، از پیوند اخلاق و سیاست، گریزی نیست. توصیه‌های مثبت و منفی اخلاقی، برای سیاست، در عمل، از اجتناب‌ناپذیری پیوند مزبور حکایت می‌کند. اما به نظر می‌رسد منظور مدافعان جدایی اخلاق و سیاست، پیوند وجه مثبت و مطلق ارزش‌های اخلاقی با افعال اقتضایی سیاست باشد. شاید این پاسخ، حالتی از موجه‌نمایی را در صورت، حفظ کند، اما در برابر سؤال اساسی علل و عوامل شکاف میان افعال اختیاری (اخلاقی و سیاسی) و سطوح مختلف حیات فردی و اجتماعی و پایایی این شکاف، بی‌پاسخ می‌ماند. بهترین پاسخ به سؤال رابطة اخلاق و سیاست، مشابه دانستن این دو در یک سطح (اختیاری بودن) و دفاع از حیات یکپارچة انسانی و متفاوت دیدن آنها در سطحی دیگر، هدف فی نفسة اخلاق و ارزش‌های متعالی، به رغم توجه به ضرورت هستی‌شناختی و غایت شناختی آن (تقدّم ارزشی) و مشروط و وسیله بودن افعال سیاسی یا قدرت (تقدّم رتبی) است. از میان گونه‌شناسی قدرت، اگر فعل مشروط سیاسی یا قدرت، به طور عمده بر مدار اقناع و نفوذ باشد، گرایش آن به اخلاق، در مقایسه با زمانی که بر مدار زور، تهدید و اغوا دایر باشد، بیشتر است. اطمینان از جهات اخلاقی سیاست نیز در گرو نقد فعّال و نظارت مستمر نهادهای مدنی، به ویژه اخلاقی و دینی در جامعه است.