ارزیابی تنوعپذیری و شناسایی صفات مؤثر بر عملکرد لاینهای امیدبخش نخود تحت شرایط تنش خشکی
نویسندگان
1 گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بوعلیسینا، همدان، ایران
2 بخش تحقیقات زراعی باغی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان کردستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، سنندج، ایران
3 گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بوعلیسینا، همدان، ایران
4 گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بوعلیسینا، همدان، ایران
doi
10.22067/ijpr.v11i2.70383چکیده
اولین گام جهت موفقیت در هر برنامه به نژادی، ارزیابی تنوع ژرمپلاسم و برآورد پارامترهای ژنتیکی مرتبط با تنوع در صفات مختلف میباشد. اهداف اصلی این تحقیق، ارزیابی 20 ژنوتیپ نخود با استفاده از روشهای مختلف آماری، برآورد برخی از پارامترهای ژنتیکی صفات مهم اگرومورفولوژیکی و شناسایی مهمترین صفات مؤثر بر افزایش عملکرد دانه آنها بود. جهت رسیدن به این اهداف، آزمایشی در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با سه تکرار تحت شرایط دیم در مزرعه پژوهشی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان کردستان- ایستگاه سنندج در سال زراعی 1392-1391 انجام شد. هرچند که مقدار زیاد مؤلفه اول و عامل اول، بهعنوان «مؤلفه یا عامل عملکرد و اجزای عملکرد»، مورد نظر بود، ولی مقدار بینابین مؤلفه دوم و عامل دوم، بهعنوان «مؤلفه یا عامل رشد رویشی» پیشنهاد شد. بیشترین همراستایی مثبت صفات با مؤلفه و عامل اول، بهترتیب مربوط به زیستتوده، عملکرد دانه در بوته، تعداد غلاف در بوته و تعداد دانه در بوته بود که بر این اساس، صفات زیستتوده، تعداد غلاف در بوته و تعداد دانه در بوته، بهعنوان مهمترین صفات مؤثر بر افزایش عملکرد دانه تحت شرایط دیم شناخته شدند. بهطور معکوس، افزایش بیرویه صفت تعداد شاخه اصلی در بوته، بیشترین ارتباط منفی را با مؤلفه و عامل اول، یعنی با عملکرد دانه، نشان داد و بهعنوان نامطلوبترین صفت با تأثیر منفی بر عملکرد دانه در شرایط این آزمایش شناسایی شد. پراکنش مطلوب ژنوتیپها در هر چهار ناحیه بایپلاتها بیانگر وجود تنوع ژنتیکی بالا در بین آنها بود. از بین صفات مورد نظر، صفات وزن100دانه، زیستتوده و عملکرد دانه بیشترین تنوع ژنتیکی را نشان دادند. نتایج تجزیه خوشهای بیانگر این بود که خوشه دوم، بهعنوان «خوشه عملکرد دانه»، دارای بیشترین فاصله ژنتیکی با اعضای خوشه سوم بود که انجام تلاقی بین ژنوتیپهای این دو خوشه، منجر به بروز تنوع چشمگیری در اولین نسل تفرق خواهد شد. نتایج تجزیه تابع تشخیص، صحت گروهبندی تجزیه خوشهای را به طور صددرصد تأیید نمود. طبق نتایج این آزمایش، انتخاب برای مقدار بیشتر صفات زیستتوده، تعداد غلاف در بوته، تعداد دانه در بوته و مقدار کمتر تعداد شاخه اصلی در بوته، منجر به بهبود عملکرد دانه تحت شرایط دیم خواهد شد. از بین صفات، وزن100دانه و زیستتوده دارای بیشترین تنوع ژنتیکی بودند که از این تنوع موجود میتوان در راستای انتخاب غیرمستقیم جهت بهبود عملکرد دانه در این ژرمپلاسم و تحت شرایط دیم استفاده کرد.
