مدل‌سازی اثرات عوامل اقتصادی، اجتماعی و سیاسی بر تورم در اقتصاد ایران

doi
10.48311/ecor.2026.28389
چکیده

مدل‌سازی‌های مبتنی بر رگرسیون خطی، به علت فروض رگرسیونی متعدد، اغلب با واقعیت انطباق دقیق ندارد. بر این پایه در سال‌های اخیر، پژوهش‌هایی مبتنی بر داده‌های گسترده و رویکردهای آماری، توسعه یافته‌اند. هدف از این بررسی، مدل‌سازی تورم در اقتصاد ایران تحت تأثیر متغیرهای سیاسی، اجتماعی و اقتصادی با روش‌های نوین و ارائه بهترین مدل است. دوره زمانی پژوهش سال‌های 1380 تا 1402 می‌باشد. در این پژوهش، مدل‌سازی با وارد کردن 43 متغیر مؤثر بر تورم در 4 دسته مدل‌های میانگین‌گیری متحرک پویا ( TVP-DMA )، میانگین‌گیری انتخابی متحرک پویا ( TVP-DMS )، میانگین‌گیری بیزین ( BA ) و میانگین‌گیری وزنی حداقل مربعات ( WALS ) انجام شده است تا بهترین مدل توضیح دهنده تورم از میان این مدل‌ها شناسایی شود. از میان مدل‌های یاد شده، مدل میانگین‌گیری وزنی حداقل مربعات، به عنوان کاراترین مدل تعیین شد. بر اساس نتایج، 11 متغیر با بالاترین سطح اثرگذاری بر تورم شناسایی شدند که در بین آن‌ها، نرخ ارز غیررسمی به عنوان مهم ‌ ترین عامل مؤثر بر تورم شناسایی شد. همچنین نتایج نشان می‌دهد، در مدل تورم اقتصاد ایران، به‎ترتیب، عوامل اقتصادی، عوامل سیاسی و عوامل اجتماعی، سهم بیشتری در توضیح دهندگی مدل دارند.