فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

فرهنگ شیعی از دورۀ صفویه در ایران گسترش بیشتری یافت و مراسم و ‌آیین‌های متعددی در بزرگداشت ائمه شکل گرفت. جشن‌های میلاد ائمه از جمله مناسبت‌‌های فرهنگی بوده که طی دو قرن اخیر رشد بیشتری یافته و جزئی از آداب و رسوم شیعیان شده ‌است. بیشتر مراسم مذهبی شامل سوگواری‌ها و جشن‌ها در بارگاه رضوی به طور مفصل و طبق تشریفاتی خاص برگزار می‌شود. برخی از این مراسم‌ ریشه در ابتکارات دورۀ قاجار و پهلوی دارد و شناخت نحوۀ شکل‌گیری و عوامل موثر بر آن از لحاظ فرهنگی، جامعه‌شناسی و تاریخی حائز اهمیت است. جشن میلاد امام رضا(ع) یکی از مهم‌ترین مراسم‌ مذهبی شیعیان در مشهد است که در دو قرن اخیر با شکوه بیشتری برگزار شده‌ است. سوال اصلی پژوهش این است که عوامل موثر بر تبدیل مراسم میلاد امام رضا(ع) به یک جشن بزرگ شیعی از دورۀ قاجار تا انقلاب اسلامی چه بوده ‌است؟ این پژوهش به روش پژوهش‌های تاریخی و با استفاده از منابع اسنادی، مطبوعاتی و کتابخانه‌ای به‌صورت توصیفی تحلیلی جشن میلاد امام رضا(ع) را از دورۀ قاجار تا انقلاب اسلامی بررسی و از اسناد کتابخانۀ آستان قدس رضوی و مطبوعات آن مجموعه استفاده کرده است. این پژوهش نشان می‌دهد قاجارها با ابتکاراتی توسط ناصرالدین‌شاه و مظفرالدین‌شاه و صاحب‌منصبان مستقر در مشهد نقش مهمی در گسترش جشن میلاد امام رضا(ع) داشتند و از دورۀ پهلوی انضباط اداری و دستورالعمل‌های اجرایی، ایجاد موقوفات خاص و انعکاس رسانه‌ای باعث گسترش و عمومیت جشن میلاد امام رضا(ع) در مشهد شد.