بررسی رفتار خرید سوغات و تبرکی در بین زائران شهر مشهد
نویسندگان
1 استادیار گروه جامعه شناسی گردشگری ، پژوهشکده گردشگری، جهاد دانشگاهی ، مشهد، ایران
doi
10.22034/farzv.2024.426881.1941چکیده
سوغات بهعنوان یادآور تجربیات سفر تفسیر میشود و خرید سوغات و بردن تبرکی یکی از اجزای اصلی زیارت است. مسئلۀ این پژوهش این است که زائران در سفر به مشهد چه کالاها و با چه انگیزهای سوغات میخرند و تا چه حد از تجربۀ خرید خود رضایت دارند؟ همچنین زائران بیشتر تمایل دارند چه نوع اشیایی را بهعنوان تبرکی به شهر خود ببرند؟ وجه تمایز این پژوهش پرداختن به ویژگی خاص «متبرک بودن» در سوغات زائران است؛ بنابراین به گونهشناسی سوغات و هدایای متبرکی که زائران به شهر خود میبرند نیز پرداخته شد. این پژوهش به روش پیمایش انجام شد و 580 نفر از زائران در ایام نوروز سال 1401 به صورت تصادفی انتخاب شدند. ابزار تحقیق پرسشنامۀ محقق ساخته است و پرسشنامهها به روش مصاحبهای تکمیل شد. پرسشگران در چهار ورودی حرم مطهر مستقر شدند تا تنوع نمونه در نظر گرفته شود. یافتهها نشان داد که سوغات خریداری شده توسط زائران را میتوان در سه گروه عمده خوراکی محلی، اقلام مذهبی و اقلام مصرفی طبقهبندی کرد. البته سهم خوراکی محلی در سبد سوغات زائران بیشتر است. آنها از تجربه خرید سوغات خود در شهر مشهد (از لحاظ ویژگیهای کالا و فروشنده) راضی بودند. زائران از فروشگاهها و محصولات وابسته به آستان قدس رضوی رضایت بیشتری دارند. برای اکثریت زائران ویژگی «متبرکبودن» سوغات اهمیت زیادی دارد و بهعنوان تبرکی بیشتر کالاهای مذهبی را خریداری کردند. زائران در حرم هدایایی را بهعنوان تبرکی دریافت میکنند که برای آنها مقدس و ارزشمند است. هدایای متبرکی که زائران ترجیح میدهند در زیارت حرم دریافت کنند به سه گروه عمده غذا و خوراکی متبرک، اقلام مذهبی و جزئی از مکان مقدس تقسیم شد. زائران بیشتر تمایل دارند که خوراکی متبرک بهویژه «غذای حضرت» بهعنوان تبرک دریافت کنند. آنچه مشخص است، مشکلات اقتصادی در سالهای اخیر، رفتار خرید زائران را تحت تاثیر قرار داده است و زائران از کالاهای ارزانقیمت بیشتر استقبال میکنند. در پایان پیشنهادهایی برای مطالعات آینده در خصوص خرید سوغات متبرک ارائه شده است.
