فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

از مهم‌ترین پژوهشگران رویکرد شمایل‌شناسی اروین پانوفسکی (1968-1892م) است. شمایل‌شناسی معنا و محتوای اثر هنری را بررسی می‌کند. پانوفسکی سه سطح معنایی (توصیف پیش‌شمایل‌نگارانه، تحلیل شمایل‌نگارانه و تفسیر شمایل‌شناسانه) را در خوانش آثار هنریاز هم متمایز کرد. دو نگارۀ قدمگاه امام رضا (ع) و نجات مردم در دریا توسط ایشان از فالنامۀ طهماسبی (962- 967 ق) به سفارش شاه‌طهماسب بوده است. صفویان نسب خود را به امام کاظم (ع) نسبت می‌دادند؛ بنابراین توجه ویژه به پسر ایشان، امام رضا (ع) داشتند که دارای نقش مهمی در نفوذ تشیع در ایران بودند. هدف این پژوهش چگونگی خوانش شمایل‌شناسی دو نگارۀ مرتبط با امام رضا (ع) در فالنامۀ طهماسبی با آرای پانوفسکی است. این پژوهش در پی پاسخ به این سوالات است که تحلیل شمایل‌شناسی این دونگاره در فالنامۀ طهماسبی با آرای پانوفسکی چگونه است؟ با توجه به بافتار فرهنگی مذهبی دورۀ شاه‌طهماسب این دو نگاره چه ویژگی‌های ساختاری و بصری دارد؟ بررسی شمایل‌شناسانۀ این دو نگاره چه ارزش‌های بنیادینی از دورۀ شاه‌طهماسب را نمایان می‌کند؟ این پژوهش به شیوۀ کیفی و تطبیقی تحلیلی انجام شده و روش جمع‌آوری مطالب به شیوۀ کتابخانه‌ای و با رویکرد شمایل‌شناسی بوده است. به نظر می‌رسد نگارگر در نگارۀ قدمگاه با استفاده از فرم جای پا در محراب، هم‌زمان یادآور سه قدمگاه مرتبط با قبلۀ مسلمانان و در نتیجه اصول مسلمانی شیعی (توحید، نبوت و امامت) است. همچنین سندی است برای آنکه در آن دوره نیز جای پای موجود در نیشابور، بیانگر قدمگاه امام رضا (ع) بوده است. در نگارۀ نجات مردم از دریا نگارگر شاه‌طهماسب را در قالب امام رضا (ع) مروج شیعه در ایران آورده است و با رمزگانی به واقعۀ کمک‌خواهی همایون گورکانی از شاه‌طهماسب اشاره دارد؛ بنابراین ناخودآگاه به ارزش‌های بنیادی دورۀ شاه‌طهماسب که اصول مهم شیعی و تأکید بر مشروعیت شاه‌طهماسب است، اشاره می‌کند.