تأثیر سناریوهای اقلیمی و مدیریتی بر بخش کشاورزی و تخلیه منابع آبی در ایران: کاربرد الگوی پویاییهای سیستم
نویسندگان
1 دانشگاه تبریز
2 دانشگاه لرستان
doi
10.22067/jead2.v31i1.59486چکیده
پیشبینی الگوی رفتاری تغییرات در سیستمهای منابع آب، تحت تأثیر اعمال سیاستهای بهرهبرداری میتواند بهرهبرداران این منابع را به منظور استفاده بهینه، با توجه به موقعیتهای فصلی و اقلیمی و بر اساس اصل توسعه پایدار یاری نماید. در این تحقیق به بررسی وضعیت آبهای موجود در ایران و بهرهبرداری از آنها پرداخته شد، برای این کار با استفاده از روش پویاییهای سیستم، حلقههای علت و معلولی و الگوهای اقتصادسنجی، مدلی شامل چهار بخش هیدرولوژی، تقاضای آب، تولید بخش کشاورزی و جمعیت توسعه داده شد که در آن اثر تولید بخش کشاورزی و بخشهای غیر کشاورزی بر مصرف منابع آبی ایران برای دورهی 1442-1392 نشان داده شد. در این تحقیق منابع آبی کشور بهصورت منابع آب سطحی، آبهای ذخیرهشده، زیرزمینی و آب مجازی ناشی از واردات محصولات کشاورزی در نظر گرفته شد. نتایج حاصل از شبیهسازی نشان داد که روند تولید بخش کشاورزی، جمعیت، تقاضا برای محصولات کشاورزی و واردات در طی 50 سال آینده افزایشی و صادرات بخش کشاورزی کاهشی خواهد بود، جمعیت کشور نیز حجم بیشتر از صد میلیون نفر را تجربه خواهد کرد و این فعالیتها موجب تخلیه شدید منابع آبی خواهد شد. همچنین نتایج حاصل سناریوها نشان دادند که سناریوی تغییرات اقلیمی روند تخلیه منابع آبی را شدت خواهد بخشید و تولید بخش کشاورزی نیز نسبت به وضعیت موجود بیشتر کاهش خواهد یافت و سناریوهای مدیریتی نیز نشان دادند که کاهش برداشت از آبهای زیرزمینی و انتقال آب موجب کاهش کمبود در بخش کشاورزی و غیر کشاورزی خواهند شد و در بلند مدت منابع آبی را احیا خواهند کرد.