تمایز علل موجه جرم از عوامل رافع مسؤولیت کیفری با تأکید بر ضرورت و اضطرار در حقوق کیفری ایران و دیوان کیفری بینالمللی
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری حقوق کیفری و جرمشناسی، گروه حقوق، واحد نجفآباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجفآباد، ایران.
2 استادیار، گروه حقوق، واحد نجفآباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجفآباد، ایران.
3 استادیار، گروه حقوق، واحد نجفآباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجفآباد، ایران. (نویسنده مسؤول)
doi
10.22034/jccj.2024.476740.1657چکیده
علل موجه جرم و تمایز آن از عوامل رافع مسؤولیت کیفری از موضوعات مهم حقوق کیفری است که محل بحث و نظر است و بر همین اساس نیازمند بحث و بررسی به خصوص بهصورت تطبیقی است. هدف مقاله حاضر بررسی این موضوع است که علل موجه جرم در حقوق کیفری ایران و دیوان کیفری بینالمللی کداماند و تمایز این عوامل با با عوامل رافع مسؤولیت کیفری چیست. این مقاله توصیفی ـ تحلیلی است و با استفاده از روش توصیفی ـ تحلیلی به بررسی موضوع مورد اشاره پرداخته است. یافتهها بر این امر دلالت دارد که در حقوق کیفری ایران، اضطرار، امر آمر قانونی، رضایت مجنیعلیه و دفاع مشروع از علل موجه جرم است و این عوامل در دیوان کیفری بینالمللی عبارتند از آمر امر قانونی، دفاع مشروع و اضطرار. درخصوص تمایز علل موجه جرم از عوامل رافع مسؤولیت کیفری نیز نتایج بیانگر این امر است که قانون مجازات مصوب 1392 به تفکیک و تمایز میان این دو تصریح نشده است، اما قانونگذار در قانون در کتاب اول قانون مجازات اسلامی 1392، ذیل بخش چهارم فصل دوم را به موانع مسؤولیت کیفری اختصاص داده است که این امر بر تفکیک عوامل موجه جرم و عوامل رافع مسؤولیت کیفری دلالت دارد. در حقوق بینالمللیکیفری اساسنامه با اجتناب از تمایز مشخص بین انواع عوامل معافیت از مسؤولیت کیفری، بیشتر براساس حقوق عرفی و براساس مفهوم گسترده دفاعیات جملهبندی شده است.
