بررسی و تحلیل هفده بند از متنِ تذکرةالاولیایِ عطّار با تکیه بر حواشی و تعلیقاتِ شفیعی کدکنی

نویسندگان

1 دانش‌آموختۀ دکتری، بخش زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

2 نویسنده مسئول، دانش‌آموختۀ دکتری، بخش زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

doi
10.22103/jll.2025.25428.3196
چکیده

زمینه: محمّدرضا شفیعی کدکنی آخرین چاپ علمی و انتقادی تذکرة­الاولیایِ عطّار نیشابوری را در سال 1398 و با همّت نشر سخن در دو مجلّد روانۀ بازار نمود. به این چاپ، علی­رغم این­که تا این زمان معتبرترین و علمی­ترین تصحیحِ موجود از تذکره به شمار می­رود، متأسّفانه نواقص و کاستی­هایی راه یافته­است. این نواقص و اشکالات هم در متن تذکره و هم در حواشی و یادداشت­هایی که شفیعی کدکنی بر متنِ تذکره نوشته­است، مشاهده می­گردد. اگرچه شماری از پژوهشگران و استادانِ دانشگاه در چند مقالۀ انتقادی به پاره­ای از این موارد اشاره کرده­اند، نگارندگان مقالۀ حاضر نیز با تأمّل در هفده بند از متنِ تذکرة­الاولیاء و مقابلۀ آن با حواشیِ شفیعی کدکنی، به ایرادها و اشکالاتِ دیگری برخورده­اند که در ادامۀ مقاله به آن­ها اشاره می­رود. روش: گفتنی است که نگارندگان در این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه­ای یادداشت­هایِ خود را تهیّه و تنظیم نموده­اند. یافته­ها: نگارندگان در مقالۀ حاضر، با دقّت در هفده بند از متنِ تذکرةالأولیاء، حواشی و یادداشت­هایِ شفیعی کدکنی را دربارۀ گزاره­های مرتبط با این هفده بند، بازخوانی و تجزیه و تحلیل نموده­اند. نتیجۀ این بررسی نشان می­دهد که بعضی از حواشیِ شفیعی کدکنی کاملاً اشتباه است. در بعضی از موارد نیز حواشیِ او نارسا و ناقص بوده و ممکن است مخاطبِ تذکره را دچار کج­فهمی و برداشتِ اشتباه نماید.