بررسی و تحلیل هفده بند از متنِ تذکرةالاولیایِ عطّار با تکیه بر حواشی و تعلیقاتِ شفیعی کدکنی
نویسندگان
1 دانشآموختۀ دکتری، بخش زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
2 نویسنده مسئول، دانشآموختۀ دکتری، بخش زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
doi
10.22103/jll.2025.25428.3196چکیده
زمینه: محمّدرضا شفیعی کدکنی آخرین چاپ علمی و انتقادی تذکرةالاولیایِ عطّار نیشابوری را در سال 1398 و با همّت نشر سخن در دو مجلّد روانۀ بازار نمود. به این چاپ، علیرغم اینکه تا این زمان معتبرترین و علمیترین تصحیحِ موجود از تذکره به شمار میرود، متأسّفانه نواقص و کاستیهایی راه یافتهاست. این نواقص و اشکالات هم در متن تذکره و هم در حواشی و یادداشتهایی که شفیعی کدکنی بر متنِ تذکره نوشتهاست، مشاهده میگردد. اگرچه شماری از پژوهشگران و استادانِ دانشگاه در چند مقالۀ انتقادی به پارهای از این موارد اشاره کردهاند، نگارندگان مقالۀ حاضر نیز با تأمّل در هفده بند از متنِ تذکرةالاولیاء و مقابلۀ آن با حواشیِ شفیعی کدکنی، به ایرادها و اشکالاتِ دیگری برخوردهاند که در ادامۀ مقاله به آنها اشاره میرود. روش: گفتنی است که نگارندگان در این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانهای یادداشتهایِ خود را تهیّه و تنظیم نمودهاند. یافتهها: نگارندگان در مقالۀ حاضر، با دقّت در هفده بند از متنِ تذکرةالأولیاء، حواشی و یادداشتهایِ شفیعی کدکنی را دربارۀ گزارههای مرتبط با این هفده بند، بازخوانی و تجزیه و تحلیل نمودهاند. نتیجۀ این بررسی نشان میدهد که بعضی از حواشیِ شفیعی کدکنی کاملاً اشتباه است. در بعضی از موارد نیز حواشیِ او نارسا و ناقص بوده و ممکن است مخاطبِ تذکره را دچار کجفهمی و برداشتِ اشتباه نماید.