شگردهای سینمایی در حکایت «مشت زن» گلستان سعدی: مطالعهای در نشانهشناسی ادبی
نویسندگان
1 استادیار ادبیات گروه ادبیات دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آیت الله بروجردی. بروجرد، ایران (نویسنده مسئول)
2 استادیار زبانشناسی گروه زبانشناسی و ادبیات فارسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آیت الله بروجردی. بروجرد، ایران
doi
10.22103/jll.2025.25141.3192چکیده
زمینه: ادبیات کلاسیک فارسی را میتوان با شیوههای علمی نو و از منظر علوم و هنرهای جدید تحلیل و بررسی کرد. تاثیرپذیری ادبیات از سینما را میتوان در کارکرد شگردهای سینمایی در ادبیات مشاهده کرد. این مقاله میکوشد، شگردهای سینمایی را در حکایتِ «جوانِ مشتزن» گلستان سعدی نشان دهد. سؤال اصلی تحقیق این است که چگونه سعدی بهصورت آگاهانه یا ناخودآگاه به کمک تفکری مشابه با شگردهای سینمایی امروزی باعث غنای بصری و روایی در حکایت خود شدهاست؟ مفروض پژوهش این است که چیزی شبیه به تفکر سینمایی به معنای امروزی در ذهن و ضمیر سعدی وجود داشته است. روش: روش تحقیق بر تحلیل توصیفی- تطبیقی میان شگردهای سینمایی و ادبی استوار است. اهداف تحقیق شامل شناسایی شگردهای سینمایی بهکاررفته در حکایت مشتزن، تحلیل چگونگی انطباق این شگردها با ساختار ادبی حکایت و ارزیابی تأثیر آنها بر تجربه خواننده است. چهارچوب نظری مورد استفاده نظریۀ داستان سینمایی بلاردی است. یافتهها: یافتهها نشان میدهد که سعدی در حکایت مشتزن از شیوههایی بهره برده که شباهت زیادی به شگردهای سینمایی دارد. سعدی با هنر زبان و قدرت واژگان «نما»ها و «صحنه»های گوناگون میسازد و با ایجاد «موسیقی پیرامونی» و «افکت»ها حکایت خود را به یک اثر سینمایی امروزی نزدیک میکند. این امر تجربهای حسی و تصویری برای مخاطب خلق کرده است. با آشکار شدن ابعاد جدید هنر روایی گلستان، نتیجه این پژوهش میتواند باعث التذاذ ادبی بیشتر مخاطبان و درک آنها از نظام نشانهشناختی این شگردها در گلستان شود و همچنین افق جدیدی برای فیلمنامه نویسان و کارگردانها بگشاید.