گفتمان و بازنمایی تصویر خود و دیگری در سفرنامۀ جانستان کابلستان

نویسندگان

1 دانشیار زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان،رشت، ایران.

2 دانشیار زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران.

3 ‌دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران (نویسنده مسئول)

doi
10.22103/jll.2026.25786.3214
چکیده

هدف:  این پژوهش با به کارگیری روش توصیفی-تحلیلی  و تلفیق سه رویکرد کلیدی  تحلیل گفتمان انتقادی، بازنمایی و تصویرشناسی ، به بررسی کیفیت «تصویر» از «خود» و «دیگری»  در سفرنامه‌ای از  دهه ۱۳۹۰ می‌پردازد. هدف آن شناسایی عوامل تأثیرگذار بر این  «بازنمایی»  است. روش و پژوهش:  این تحقیق، سفرنامه  «جانستان کابلستان»  اثر  رضا امیرخانی  را با به کارگیری  چارچوب نظری سه‌گانه‌  تحلیل می‌کند. این چارچوب، نظریات  لاکلائو و موف  در مورد گفتمان (که در آن همه پدیده‌های اجتماعی، گفتمانی تلقی می‌شوند)، دیدگاه  استوارت هال  در مورد  بازنمایی  (که تصاویر را برساخته‌هایی گفتمانی می‌داند) و  تصویرشناسی  - به طور خاص  الگوی نانکت  - را برای طبقه‌بندی تصاویر  «دیگری»  ترکیب می‌کند. یافته‌ها و نتایج:  تحلیل‌ها نشان می‌دهد که  هویت برساخته نویسنده به عنوان یک ایرانی مسلمان متعهد، اساس شکل‌گیری تصاویر را تشکیل می‌دهد. بر اساس  رویکرد تصویرشناسی، سه نوع متمایز از «دیگری» شناسایی شد:  «دیگری به مثابه غیربیگانه» یا «آلتر»  (شامل افغان‌های هم قابل ستایش و هم قابل سرزنش)،  «دیگری به مثابه بیگانه»  (نمایندگی شده توسط طالبان و نیروهای غربی) و  «دیگری گذرا یا زودگذر»  (مانند  افراد سازمان ملل). نتیجه‌گیری:  این مطالعه نتیجه می‌گیرد که  هویت ایدئولوژیک  نویسنده و  گفتمان مذهبی مسلط  او، عوامل اصلی تأثیرگذار بر  بازنمایی تصاویر  در این سفرنامه بوده‌اند. چارچوب تحلیلی به کار گرفته شده متشکل از  تحلیل گفتمان انتقادی، بازنمایی و تصویرشناسی در شکافتن این تصاویر کارآمد بوده و به عنوان الگویی قابل اجرا برای تحلیل سایر سفرنامه‌ها پیشنهاد می‌شود.