حقیقت مطلق عشق در سوانح العشاق احمد غزالی

نویسندگان

1 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران.

2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران

3 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران

doi
10.22103/jll.2025.25336.3195
چکیده

هدف پژوهش حاضر این بوده که نشان دهد عشق در کتاب سوانح‌العشاق همان حقیقت مطلق یا خداوند است و حقیقت مطلق(خداوند) در قالب عشق که صفت اوست شناسانده می‌شود و آنچه به عنوان انواع عشق یاد می­کنند فقط مراتب یا تجلیات خداوند/ حقیقت مطلق عشق است. احمد غزالی از عارفان بزرگ قرن پنجم و ششم(452 ـ 520) است. عمده شهرت وی به‌واسطه تصنیف کتاب جریان­ساز سوانح‌العشاق است. موضوع اصلی کتاب پرداختن به حقیقت عشق یا حقیقت مطلق عشق است.روش پژوهش مبتنی بر تحلیل و توصیف محتوای کیفی است.یافته ­های پژوهش نشان می‌دهد عشقی که درکتاب سوانح‌العشاق طرح و تبیین شده، حقیقت مطلق عشق یا حقیقت مطلق متعال است. در تمامی کتاب از عشق ازلی، الهی،کیهانی و انسانی به عنوان نوع یا انواعی از عشق سخنی به میان نیامده؛ عشق در کنز پنهان از هر نوع تمایز و انواعی دور است؛ انواع عشق فقط تجلی یا نمود یا مراتبی تنزّل یافته از حقیقت مطلق عشق(خداوند) است که در مراحل تکوین و تشریع تعیّن یافته‌است. نسبت‌های عاشقی و معشوقی، تعیّنات، تمایزات و یا پرتوهای همان حقیقت مطلق هستند که در عالم امکان متجلی شده‌اند و گر نه حقیقت مطلق عشق(خداوند) از هر نوع جهات و نوع و تمایز و تعیّن درکُنهِ ذات خویش مبرّا است.نتایج حاصله در این پژوهش از طریق طرح مباحث عمده‌یی همچون: حقیقت مطلق عشق و توحید، حقیقت مطلق عشق و صفات الهی، تکوین و تشریع عشق،  عشق ازلی، عشق الهی/ حقیقی، تعیّن عشق، تعیّن عاشقی و معشوقی و سریان عشق در عالم امکان طرح و تبیین شده‌است.