معرفی وتحلیل نسخه خطیِ« خُطَب»
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، بخش زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه آزاد اسلامی بوشهر، بوشهر، ایران.
2 نویسندۀ مسئول، استادیار، بخش زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه آزاد اسلامی بوشهر، بوشهر، ایران.
3 استادیار، بخش زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه آزاد اسلامی بوشهر، بوشهر، ایران.
doi
10.22103/jll.2025.24985.3189چکیده
زمینه: فهرستنگاران نسخ خطی فارسی که از مراکز فرهنگی چین بازدید کردهاند، از کتابی فارسی با نامهای متعدد «خُطَبالرسول»، «اَربعین» و «چهلخطبه» نام بردهاند. آنها، تألیف متن عربی این اثر را به تاجالدین حافظی بخاری نسبت دادهاند و معتقدند که حسامالدین بن علاءالدین النوجابادی در سال 835 هجری، ترجمه فارسی کنونی آن را به پایان رساندهاست. پرسش اساسی پژوهش حاضر این است که اطلاعات کتابشناختی ارائه شده درباره این اثر- که در هیچ یک از نسخههای خطی در دسترس، یافت نمیشود- بر چه مبنایی استوار است. افزون بر این، بررسی و تحلیل محتوایی و سبکی کتاب از دیگر اهداف این پژوهش است.روش: پژوهش حاضر با رویکردی توصیفی-تحلیلی به معرفی و بررسی محتوایی کتاب «خُطَب» میپردازد.یافته ها: کتاب «خُطَب» یکی از «سیزده جلد درسی» مسلمانان چین بودهاست. معرفیهای صورت گرفته از این کتاب کاملاً نادرست و در واقع مربوط به کتاب دیگری با نام «اَربعین الفقراء» است. از نظر سبکی، کتاب دارای شاخصههای نثر بینابین است.نتایج: نام اصلی کتاب «خُطَب» یا «خُطبات» است. شارح فارسی آن حسامالدین روحآبادی است و حسامالدین علاءالدین نوجابادی، شکل تحریفشده همین نام است. این کتاب شرح فارسی کتابِ «اَربعون الودعانیه» ابن ودعان موصلی است. تاریخ تقریبی تالیف این اثر اواخر قرن هفتم است. گرایش نویسنده به فارسینویسی، برجستهترین ویژگی زبانی این متن به شمار میرود. بیشترین استفاده در میان صنایع ادبی از صورخیال، به ویژه تشبیه، صورت گرفتهاست. محوریترین اندیشه، مفهوم مرگ با نگرشی عرفانی است که از تعامل محتوای خطابی و اندرزی کتاب و بافت سیاسی-اجتماعی آن دوره پدید آمدهاست.
