بررسی ساختار مجالس نظام الدین اولیا بر اساس تک نگاریهای مریدان او
نویسندگان
1 نویسنده مسئول، استاد، بخش زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه قم، قم، ایران.
2 دانشیار، بخش زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه قم، قم، ایران.
3 دانشجوی دکتری، بخش زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه قم، قم، ایران.
doi
10.22103/jll.2025.23750.3141چکیده
زمینه: معرفی ساختار و بررسی آثاری در حوزه مجلسگویی و مجلسنویسی، به عنوان یکی از شیوههای تأثیرگذار آموزش آموزههای دینی و عرفانی در شبه قاره هند در قرن هفتم و هشتم از اهداف اصلی این نوشتار است. شناخت ساختار این آثار از یک سو زمینه پژوهشهای تطبیقی بین مجالس مکتوب شبه قاره و ایران را فراهم میکند و از سوی دیگر، این آثار پیوند مجالس صوفیانه و حلقههای عارفانه را با علایق عامه مردم که بخشی از مخاطبان این مجالس هستند؛ آشکار میسازد. روش: با توجه به جایگاه نظامالدین اولیا در عرفان اسلامی، مقاله در شیوهای توصیفی- تحلیلی به بررسی ساختار بیرونی و درونی تکنگاریهای وی پرداختهاست. یافته ها: مجالس شیخ غالبا در خانقاه تشکیل میشده و مخاطبان خاصی داشته است. دغدغه شیخ تبلیغ و ترویج اسلام و تبیین آموزههای فرقه چشتیه با نیمنگاهی به مباحث اخلاقی و اجتماعی است. نتایج: مجالس نظامالدین، در بند تأثیرگذاری بر مخاطب است. از این رو مباحث عرفانی، شریعتی، کلامی، اخلاقی و اجتماعی با لحنی پرشور که ویژگی این مجالس است؛ در پی برانگیختن مخاطب است. بهرهگیری از حکایات، نقل اقوال مشایخ، استفاده از آیات و احادیث، نصایح دینی، اخلاقی همه و همه نشان میدهد که نظامالدین در پی ساختن دین و دنیای مخاطبان است.