جامع الحکایات نصرالله ترمذی، انتحال یا اغارۀ کتاب پند پیران

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

doi
10.22103/jll.2025.24106.3160
چکیده

زمینه: هدف از این مقاله، کشف ارتباط دو متن قدیمی فارسی است: پند پیران و جامع الحکایات.روش: پژوهش حاضر با رویکرد تطبیق و تحلیل محتوای متن دو کتاب پند پیران و جامع الحکایات انجام شده است. نخست جامع الحکایات، به‌صورتِ کلمه‌به‌کلمه، با پند پیران مقایسه شد و اختلافات آنها ثبت شد. سپس این اختلافات دسته‌بندی شد و درنهایت به تحلیلِ علّت‌های آنها پرداخته شد.یافته ­ها: جامع الحکایات نصرالله بن شهرالله ترمذی انتحال یا اغاره‌ای از پند پیران است.نتایج: در این تحقیق مشخّص شد که ترمذی در سراسر کتاب پند پیران تغییراتِ ایدئولوژیکِ فراوانی اعمال کرده است، امّا از شگفتی‌های کار ترمذی آن است که به‌طور گسترده به جعل اسامی دست زده است. او همچنین برخی نام‌های خاص را، بیرون از تغییرات ایدئولوژیک، تغییر داده و با نام‌های دیگر جایگزین کرده و بعضی از نام‌های مشهور را جایگزین نام‌های کمتر معروفی کرده است. ضمناً در عصر فتحعلی‌شاه قاجار، شیخ غلامرضا آرانى کاشانى کتاب قَلائِدُ اللَّـآلى را در شرح جامع الحکایات ترمذى تألیف کرده است. در شرح وی بعضی اشاره‌های جالب تاریخی- اجتماعی دیده می‌شود و اگر کتابش ارزشی داشته باشد، درواقع همین اشارات تاریخی اوست.