بررسی و تحلیل مجالس وعظ شیخ ابوسعید ابیالخیر
نویسندگان
1 *دانش آموختۀ دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فردوسی مشهد *مدرس مدعو گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهید باهنر کرمان
doi
10.22103/jll.2023.22049.3083چکیده
یکی از راههای پخش و اشاعۀ تعالیم صوفیه، گسترش مواعظ، اندرزها و توصیههای گرانبهای پیران و مشایخ تصوّف است که بر منابر و کرسیها و حلقههای بحث و درس با حضور شاگردان، طالبان، مریدان و هواداران تشکیل میشد، و به صورت ملفوظات و تقریرات بیان میگردید. به این گونه جلسات و حلقههای بحث و درسِ صوفیان که نوعی سخنرانی مکتوب با لحن گفتاری و خطابی توأم با پند، اندرز و موعظه است و برحسب اشارۀ شیخ و مراد و یا به استدعای مردم و مریدان تشکیل میگردید، مجلس وعظ میگویند.شیخ ابوسعید ابیالخیر (متوفی440 ﻫ .ق) در پایان مجاهدات بسیار، سرانجام به تربیت و ارشاد طالبان مشغول شد و در نیشابور، مهنه، طوس و... مجالس وعظ او بسیار مورد توجه علاقهمندان واقع شد. به دلیل اطلاعات وسیع و کثیر در تفسیر قرآن، حدیث، فقه و ادبیات، مواعظ وی همواره سرشار از این گونه مباحث بود و به سبب ذوق لطیف و حدّت ذهن و حسن محاوره، حاضران در مجلس را مجذوب خود میکرد.در این مقاله سعی شده است ابعاد مختلف مجالس شیخ ابوسعید ابیالخیر بر اساس کتابهای حالات و سخنان ابوسعید ابیالخیر(جمالالدین ابوروح) و اسرارالتوحید فی مقامات شیخ ابیسعید(محمّد بن منور)، که در این زمینه بسیار حکایت کردهاند، مورد بحث و بررسی قرارگیرد. همچنین انگیزههای شیخ ابوسعید برای برگزاری مجالس وعظ، نحوۀ آغاز و ختم سخن، حالات درونی ابوسعید و حاضران در مجالس، محتوای مجالس، زینتهای سخنوری، طرز بیان و لحن سخن (شامل لحنهای آمرانه، خطابی، نصیحتگرانه و...) با ذکر شاهد مثالهای متعدد تحلیل میشود.
