فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

از گذشته تاکنون، میان پژوهندگان دربارۀ این‌که باب برزویهِ طبیب دربردارندۀ آرای مانویان است یا خیر و نسبت دادن آن به ابن‌مقفّع که به مانوی بودن شهره بود، اختلاف نظر است. پژوهش پیشِ رو، با تحلیل باب برزویه و قراردادن آن در ترازوی سنجش با آموزه‌های مانوی، درپی مشخص‌کردن چنین آموزه‌هایی در باب برزویه است. برای این هدف، به سه موضوعِ کلان؛ یعنی شکاکیتِ دینی، زُهدگرایی و تمثیل‌ها توجه شده است. آنچه از بررسی و تحلیل درون‌مایه‌های مانوی در ذیل سه‌گانۀ یادشده به دست خواهد آمد، نخست این‌که در بحث شکاکیت دینی، گزارۀ گزینشِ ماحصلِ دین‌ها، یعنی تعبیرِ «زبدۀ همۀ ادیان» در باب برزویه، در پیوند با گزینش‌گری مانویت و استفادۀ مانی از آثار و باورهای همۀ ادیان در جهت ساماندهی کیش خود است. در پیوند آموزه‌های زُهدگرایانۀ باب برزویه با عقاید مانوی نیز باید به آفرینش اهریمنیِ تنِ انسان، آرزویِ رهایی از زندان تن، باور به رنج‌آمیز بودن زندگی، ترک همبستری با زن، ترک جادوگری، پرهیز از آزار رساندن به انسان و حیوان اشاره کرد. در موضوع تمثیلات نیز هشدارِ باب برزویه دربارۀ توجه به لذت‌های حواس به عنوان مانع اصلی سعادت، در تناسب با آموزه‌های مانوی و دنیاگریزی آنهاست. با تکیه بر شواهد متنی و سنجش آنها با آموزه‌های مانوی، در سراسر باب برزویه، بینندۀ مضمون‌هایی هستیم که در پیوند و همسویی با باورهای مانوی است