فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

احمد جام نامقی یکی از عارفان قرن ششم و سنت نخست عرفانی، برای بیان و انتقال مفاهیم و آموزه‌های عرفانی خود از شگرد «تمثیل» کمک فراوانی گرفته است. بیشتر تمثیل‌های به‌کاررفته در آثار احمد جام کوتاه، توصیفی و برخاسته از بافت طبیعی زندگی بشری هستند. در این مقاله تمثیل‌های برگرفته از قلمرو زندگی بشری تحلیل و بررسی‌شده‌اند تا مشخص شود احمد جام تمثیلات خود را از کدام قلمروهای زندگی انتخاب کرده است همچنین نحوه پیوند میان مصداق و مفهوم و نقش آن‌ها در تبیین تجربه‌های باطنی و آموزه‌های عرفانی وی معلوم شود. برای این منظور، انواع گوناگونی از تمثیل‌های به‌کاررفته در آثار شیخ جام مشخص شد. سپس حوزه‌های زندگی که تمثیل بر محور آن‌ها پدید آمده تعیین‌شده است. با تحلیل و بررسی، هدف شیخ جام از بهره‌مند شدن از حوزه‌های مختلف زندگی در تمثیلات خود آشکارشده است و چگونگی پیوند میان ارکان تمثیل، مثال (مصداق) با مُمثّل (مفهوم) در تمثیلات مشخص‌شده است. یافته‌های این پژوهش نشان داده است که تمثیلات احمد جام برخاسته از قلمروهای مختلف زندگی روزمره است. وی با شناختی که نسبت به درک و فهم مخاطبان خود داشته تمثیلات خود را از زندگی روزمره و اموری آشنا و نزدیک به آن‌ها انتخاب کرده است. اموری مانند سیاست، مشاغل، ویژگی ظاهری انسان، گیاهان، حیوانات و پرندگان، آتش، دریا، شرایط جغرافیایی و زیستی. از دیگر یافته‌های پژوهش آن است که شیخ جام توانسته بر مبنای دیدگاه قرآنی و شریعت ورزی، ارتباط دوسویه با درباریان و آداب‌ورسوم اجتماعی پیوند و وجه شباهت‌های مناسبی بین مصادیق و مفاهیم برقرار کند.