فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

این پژوهش با هدف تبیین جایگاه و اهمیت ریاض‌المحبّین در ادب فارسی، به تحلیل و بررسی محتوا و ساختار آن پرداخته‌است. ریاض‌المحبّین اثری است که بین سال‌های 1264 تا 1270 ق. در زمینۀ اخلاق و عرفان نگاشته‌شده است. این کتاب شامل حکایات داستانی و تاریخی دربارۀ محبت و اقسام آن است که با چاشنی تمثیل‌ها، آیات، احادیث و سخنان بزرگان و مشایخ پرداخته‌شده‌است. در متن این کتاب همچنین اشعار بسیاری از مولانا، سعدی، حافظ و دیگر شاعران بزرگ زبان و ادب فارسی به‌کاررفته که نشان‌دهندۀ مطالعات ادبی مؤلف است. نویسندۀ ریاض‌المحبّین، رضاقلی بن محمدقلی نوری، شاعر نیز بوده و شعرهای بسیاری عمدتاً در قالب مثنوی از خود در این کتاب گنجانده، که هرچند از حیث مرتبۀ شعری متوسط است، برخی از آن‌ها مناسب حال بوده و ضمن حکایات، از زبان شخصیت‌های داستان‌ها بیان‌شده‌است. همچنین بخش دیگری از اشعار او، در پایان کتاب، مضمونی پرسوزوگداز از حماسۀ حسینی دارد که در زمرۀ تأثربرانگیزترین اشعار عاشورایی قرار می‌گیرد و بیانگر احساسات و اعتقادات راسخ نویسندۀ ریاض‌المحبّین به خامس آل‌عبا و پیروان اوست. همچنین در این پژوهش، دربارۀ شبهۀ انتساب ریاض‌المحبّین به رضاقلی خان هدایت سخن به میان آمده و با استناد به شواهد مندرج در متن کتاب، این ادعا رد شده‌است. در ادامه صحیح‌ترین نسخۀ قابل مراجعه از میان نسخ چاپی و خطی موجود از این اثر معرفی‌شده‌است. در این مقاله در ابتدا از طریق روش کتابخانه‌ای مطالب گردآوری شد. سپس اطلاعات به‌دست‌آمده طبقه‌بندی و با مطالعۀ موردی ریاض‌المحبّین ویژگی‌های سبکی آن از دیدگاه سبک‌شناسی تاریخی و از لحاظ ساختاری استخراج شد.