فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در ادب عربی حریری حدود نوع ادبی (ژانر) مقامه را تثبیت کرد. مقامة نوعی ساختار روایی مشخصی دارد و از اسناد، مقدمه، تخلص، بدنة اصلی، بازشناسی، خاتمه و شعر پایانی تشکیل شده و اصلی‌ترین ویژگی‌های سبک ادبی آن بهره‌گیری از سجع و مزدوج و درج شعر در نثر است. پس از حریری، اندک‌اندک مناظره یکی از زیرنوع‌‌های اصلی در مقامه‌های عربی شد و به‌ویژه بعد از مقامة «الوردیه» نوشتة سیوطی، نوشتن مقامه-مناظره رونق گرفت. بعضی از این مناظره‌ها زبان حالی بودند. در مقامه‌های زبان عبری نیز مقامه-مناظره یکی از زیرنوع‌‌های رایج بود. در زبان فارسی هم، خلاف قول مشهور که بعد از حمیدی مقامه‌نویسی از طریق گلستان و پیروانش ادامه یافت، اتفاقی مشابه رخ داد. ابوسعد ترمذی در رسالة «گل و مل» مقامه-مناظره‌ای زبان حالی نوشت، که ساختار پیش‌گفتة مقامه در آن رعایت شده بود، و با افزودن تحمیدیه و مدح قابلیت‌های این نوع ادبی را نشان داد. بعد از وی مقامه-مناظرة زبان حالی از انواع پررونق نثر فارسی شد و حتی عبید زاکانی نقیضة این ساختار را نوشت. در ادامة سیر تحول این نوع ادبی، داستان‌هایی زبان حالی پدید آمد که مناظره در آن‌ها کمرنگ شده بود. مقامه‌های دورة بازگشت اما خارج از این سیر تحول و بیشتر مشابه با ساختار ابتدایی مقامه بودند.