تحلیل اثرات نامتقارن رانت نفتی، تولید گاز و مشعلسوزی بر رشد اقتصادی ایران در پرتو توافقنامه پاریس
نویسندگان
1 استاد گروه اقتصاد کشاورزی، واحد مرودشت، دانشگاه آزاد اسلامی، مرودشت، ایران.
2 استادیارگروه اقتصاد کشاورزی، واحد یاسوج، دانشگاه آزاد اسلامی، یاسوج، ایران.
3 دانشجوى دکترى گروه اقتصاد نفت و گاز، واحد مرودشت، دانشگاه آزاد اسلامی، مرودشت، ایران.
doi
10.22124/wp.2025.31588.3584چکیده
این مطالعه به بررسی اثرات نامتقارن رانت نفتی، تولید گاز و مشعلسوزی گاز بر رشد اقتصادی در ایران به عنوان یک کشور وابسته به منابع انرژی و متعهد به پیمان پاریس میپردازد. بههمین منظور از دادههای سری زمانی طی دوره 1990 تا 2023 و مدل خودتوضیحی با وقفههای گسترده غیرخطی (NARDL) استفاده شد. هدف اصلی این پژوهش، تحلیل تفاوت در اثرات مثبت و منفی این متغیرهای کلیدی انرژی بر رشد اقتصادی در افقهای کوتاهمدت و بلندمدت است، که در بسیاری از مطالعات پیشین بهصورت خطی و متقارن بررسی شدند. نتایج تخمین رابطه بلندمدت نشان داد که انباشت سرمایه تأثیر مثبت و معناداری بر رشد اقتصادی دارد، در حالی که افزایش آزادسازی تجاری با کاهش 87/2 درصدی رشد اقتصادی همراه است که احتمالاً نشاندهنده آسیبپذیری اقتصاد از واردات و عدم تنوعبخشی اقتصاد ایران است. مهمترین یافته، وجود اثرات نامتقارن قوی در متغیرهای رانت نفتی و تولید گاز است. برای رانت نفتی، کاهش درآمد نفتی (تکانه منفی) در بلندمدت با ضریب 503/1 تأثیر مثبت و قوی بر رشد اقتصادی دارد. این نتیجه نشان میدهد که کاهش درآمدهای نفتی میتواند از طریق ایجاد فشار برای اصلاحات ساختاری و کاهش رفتارهای رانت جویانه، محرک رشد واقعی باشد.
