فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سعیدالدین فرغانی یکی از بزرگ‌ترین شارحان عرفان اسلا‌می‌است که با فهم عمیق خود، ‌‌بر‌قصیدة «تائیة» ابن فارض مصری شرحی مبسوط نوشت. وی در عرفان نظری، شاگرد قونوی بود و در سلوک عرفانی، نسبت خرقة خود را به سهروردی رسانده‌است. فرغانی، با آگاهی کامل از اندیشه‌های عرفان نظری و ‌ابن‌عر‌‌بی‌ و آشنایی با میراث عرفانی کهن، به ویژه تصوف خراسان، توانست شرحی به نام «‌مشارق‌الدراری» بنویسد و در ‌‌این اثر خویش، بدون آنکه همچون بسیاری از شارحان دیگر در دام تخیل‌های بیمارگونه و بازیهای زبانی حاصل از جادوی مجاورت گرفتار شود، با بیانی ‌روش‌مند و تبویبی ‌منطقی، با‌‌بی ‌تازه در عرفان نظری بگشاید. نویسنده در ‌‌این مقاله کوشیده‌است در دو بخش جداگانه، «اندیشه‌های عرفانی» و «ظرافت‌های بلاغی» فرغانی را بررسی کند؛ اندیشه‌هایی همچون: عشق و عاشقی، دیدگاه تأویلی و پرهیز از تأویلات ‌‌بی‌حد و مرز، نسبت انسان کامل با دوایر سه‌گانة اسلام و ‌‌ایمان و احسان که بحثی‌است کاملاً بدیع در تصوّف اسلامی، مفهوم زمان و قبض و بسط آن، واسطگی اسباب و مؤثّر دانستن حق و طرح سخن عمیق «سُبحانَ الذّی لا یُوصَلُ إلیهِ إلّا بِهِ» و در بخش ظرافت‌های بلاغی: تشبیه، سجع، ‌استشهاد به اشعار، ترکیبات و ترجمه‌های بدیع و اطناب و بسط هنری که نشان‌دهندة خلاقیت‌های فرغانی در ساحت زبان و بیان ‌‌این نکته‌است که در متن ‌مشارق‌الدراری، تجارب روحانی و عاطفی نویسنده با جانب جمال شناسانة‌‌ این تجارب، پیوند بسیار نزدیکی دارد.