فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

بیشترین سهم وام‌واژه‌ها یا لغات دخیل در زبان فارسی، به لغات عربی اختصاص دارد. اغلب این لغات پس از ورود به زبان فارسی، معنی یا معانی اصلی خود را حفظ کرده‌اند، اما برخی دیگر نیز در اثر تحول یا گسترش معنایی، معنی جدید یافته‌اند؛ به عبارت دیگر، فارسی‌زبانان معنی آن‌ها را براساس نیاز خود تغییر داده‌اند. یافتن معانی جدید این لغات و واردکردن آن‌ها به فرهنگ‌های لغت فارسی امری ضروری است که می‌تواند به محققان زبان و ادبیات فارسی، مخصوصاً پژوهشگران حوزۀ تصحیح و شرح متون کمک شایانی نماید. یکی از این لغات عربی که در زبان فارسی بویژه در متون نثر فنّی و منشیانه، تحول معنایی یافته است واژۀ «اعتداد» است. در این متون، «اعتداد» علاوه بر کاربرد در معانی رایج، در معنی «شادمانی و شادی‌کردن» به کار رفته است؛ معنای مغفولی که تاکنون هم از دید فرهنگ‌نویسان پنهان مانده است و هم شارحان و مصححان متون به آن نپرداخته‌اند. در این مقاله، پس از بررسی چند متن نثر فارسی و با تکیه بر نثرهای فنّی و منشیانه مثل کلیله و دمنه، عتبۀالکتبه، التوسل الی الترسّل، نامه‌های رشید وطواط، غرۀ‌الالفاظ و نزهۀ‌الالحاظ و ...، به معنای مغفول لغت «اعتداد» پرداخته شده است. روش کار در این پژوهش بر یافتن و استخراج شواهد از این متون و تحلیل و استنتاج داده‌ها استوار است. نتیجۀ تحقیق نشان می‌دهد که لغت «اعتداد» در متون نثر فارسی، بارها در معنی «شادمانی و شادی‌کردن» و مترادف و معطوف با لغات «اهتزاز، تبجّح، استبشار، بهجت، ارتیاح و ...» به کار رفته است.