فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

بحث جملات خبری و انشایی، به علم معانی که شاخه‌ای از علم بلاغت است، مربوط می‌شود. جملات خبری محتمل صدق و کذب‌اند و موضوع آن‌ها در عالم واقع حضور دارد؛ امّا در ادبیّات، با عالم و واقعیّت مجازی مواجه هستیم؛ بدین ترتیب نمی‌توانیم صدق و کذب قضایا را آن‌گونه که در واقع تعیین می‌کنیم، در ادبیّات نیز معیّن کنیم؛ لذا خبر در ادبیّات کلان است و جملات خبری در اغراض ثانوی و مجازی به کار می‌روند و این یکی از شگردهای بلاغت و عمیق ساختن ابعاد ادبی کلام است. تاریخ بیهقی، علاوه بر داشتنِ اطّلاعاتِ تاریخی، ویژگی‌های ادبی‌ و بلاغی نیز دارد. یکی از ویژگی‌ها، کاربرد جملات خبری با غرض ثانوی است. بیهقی با به کار بردنِ جملاتِ خبری با غرض ثانوی، انتقادات، جهان‌بینی‌ها و نگرش‌های خود را به خواننده منتقل‌می‌کند. آشنایی با اوضاع سیاسی و اجتماعیِ دورة غزنویان، در برداشت و تحلیل غرض ثانوی مؤثّر‌است. در این مقاله، سی و سه داستان از مجلّدات شش‌گانة تاریخ بیهقی بررسی‌شده‌است. پر بسامدترین اغراض ثانوی خبر، امر، هشدار، تحذیر از عاقبت امور، تشویق و ترغیب مخاطب و توصیف و فضاسازی است.