فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

شناخت سبک هر اثر ادبی به دریافت و فهم درون‌مایه و مطالب آن اثر کمک بسیاری می‌کند. مجالس پنجگانه یکی از شش رسالۀ منثور سعدی است که در کلّیّات وی گردآمده‌است. از آنجایی که درون-مایۀ این مجالس معارفِ صوفیانه است، بنابراین گفتمانِ تصوّف و لحنِ خطابی در آن غالب است و سعدی برای بیان مفاهیم، گاهی زبان عرفانی خاصی را برگزیده و به شیوۀ مشایخ صوفیه و سبک آثار صوفیان سخن گفته‌است. هر یک از پنج مجلس مذکور، صورتِ نوشتاری یک منبر است که سعدی آن‌ها را برای شاگردان و مریدان خود نوشته‌است. با توجّه به اینکه محتوای عرفانی و شیوۀ وعظ سعدی بر ساختمان نحوی این اثر تأثیر گذاشته، هدف این پژوهش بررسی ویژگی‌های نحوی یکی از این مجالس (مجلس پنجم) بر پایۀ الگوی سبک‌شناسی لایه‌ای و به شیوۀ توصیفی - تحلیلی است تا برجستگی‌های نحوی و ویژگی‌های پربسامد دستوری آن مشخّص گردد. حاصل واکاوی لایۀ نحوی مجلسِ پنجم گویای آن است که در مجموع ساختار زبانی و نحوی متن این مجلس از چیدمان منظّمی برخوردار است، امّا سعدی در حوزۀ نحوی و دستوری آن در مواردی نوآوری‌، گزینش‌ و تصرّفاتی خاص نظیر: به کارگیری جمله‌های کوتاه، استفاده از جملاتِ هم‌پایه، بسامد بالای جملاتِ اسنادی، تکرارِ اضافات، کثرت استعمال وجه اخباری و امری، نمود بیشتر صدای دستوریِ منفعل در جملات، پیوستگی جملات فارسی به جملات عربی و جمع بستن معدود به شیوۀ نحوِ زبان عربی داشته‌است.