فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

دو کشور همسایه ایران و ترکیه از نظر تاریخی و سیاسی تقریبا در یک دوره‌ی زمانی یکسان شاهد تحولات قابل توجهی بوده‌اند. رضاشاه و آتاترک بعد از به قدرت رسیدن و با توجه به شرایط داخلی و خارجی کشورشان درصدد اقدامات اصلاحی خود بر مبنای غربی سازی و به نوعی عرفی سازی برآمدند. وجوه تشابه و تفاوت جامعه‌ی هر دو کشور و نحوه تعامل و مخالفت نیروها و طبقات مختلف اجتماعی در آن‌ها سرنوشت دیگرگونه‌ای را رقم زده است. هر دو رهبر سیاسی قصد داشتند تا در فرآیندی دستوری و آمرانه مردم را به سوی مدرنیزاسیون سوق دهند. مقایسه و مطالعه‌ی تطبیقی اقدامات مدرنیزاسیون رضاشاه و آتاتورک وجود شباهت‌های بسیاری را آشکار می‌کند اما با توجه به این وجوه مشابه از نظر رویکرد نظری، ما شاهد نتیجه و برآبند متفاوتی هستیم. مقاله‌ی حاضر درصدد مقایسه‌ی ‌فرآیند مدرنیزاسیون در ایران و ترکیه از منظر نظریه‌ی مدرنیزاسیون آمرانه یا نوسازی از بالا است. لذا این مقاله درصدد پاسخ به این پرسش است که؛ چرا با وجود شباهت‌های فراوان، سرنوشت مدرنیزاسیون در دوران رضاشاه پهلوی متفاوت‌تر از دوران مصطفی کمال آتاترک بود؟. یافته‌های این نوشتار حاکی از آن است که تفاوت کارکرد نهاد دین و رابطه‌ی آن با حکومت در کنار عوامل دیگر، موجبات عدم کامیابی مدرنیزاسیون در دوران رضاشاه پهلوی در مقایسه با مدرنیزاسیون در دوران مصطفی کمال آتاترک بوده است. در این مقاله از روش « تطبیقی- تاریخی» بهره می‌گیریم.