جایگاه تصویرپردازی از آینده مبتنی بر اندیشه‌های امام خمینی(ره)

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری آینده‌پژوهی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی(ره) تهران، ایران.

2 دانشیار گروه آینده‌پژوهی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی(ره)، قزوین، ایران.

3 دانشجوی دکتری مدیریت رسانه، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

doi
10.22084/rjir.2025.31485.3958
چکیده

هدف:  این پژوهش با هدف بررسی رویکرد امام خمینی(ره) در تصویرپردازی از آینده طراحی شده است. پرسش اصلی تحقیق این است که امام خمینی(ره) چگونه با تکیه بر مبانی دینی، فقه سیاسی شیعه و مقتضیات زمانه، آینده مطلوب را ترسیم کرده و چه نقشی در هدایت جامعه ایرانی به سوی انقلاب اسلامی ایفا نموده‌اند. روش ­شناسی پژوهش: روش تحقیق بر پایه تحلیل محتوای کیفی و رویکرد تحلیل تم انجام گرفته است. متون اصلی شامل صحیفه امام و وصیت‌نامه الهی–سیاسی مورد بررسی قرار گرفته و با استفاده از چارچوب‌های آینده‌پژوهی تحلیل شده‌اند. یافته ­ها: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که رویکرد امام خمینی(ره) در تصویرپردازی آینده تلفیقی از سه پارادایم اکتشافی، هنجاری و شهودی بوده است؛ به‌گونه‌ای که در بُعد اکتشافی بر تحلیل روندها (مانند پیش‌بینی فروپاشی بلوک شرق)، در بُعد هنجاری بر ارزش‌های اسلامی (همچون ترسیم نظام عادلانه اسلامی)، و در بُعد شهودی بر بینش‌های دینی (نظیر تعبیر «کودکان در گهواره») تأکید داشته‌اند. این رویکرد با ویژگی‌هایی نظیر مثبت‌نگری، نگاه فرازمانی و فرامکانی و تأکید بر خودباوری، توانسته زمینه بسیج اجتماعی و تحقق اهداف انقلاب اسلامی را فراهم آورد. نتیجه ­گیری: نتایج نشان می‌دهد که تصویرپردازی امام خمینی(ره) فراتر از الگوهای رایج آینده‌نگاری است و با ارائه مدلی مفهومی در بستر دینی، چارچوبی کارآمد برای تحلیل و هدایت جوامع اسلامی فراهم می‌کند. این رویکرد می‌تواند الگو و الهام‌بخش سیاست‌گذاری و رهبری در جوامع اسلامی معاصر باشد.