«تدبیر منزل» در اخلاق ناصری و اخلاق جلالی

نویسندگان

1 استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهید باهنر کرمان

2 دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهید باهنر کرمان

3 دانشجوی دکتری استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهید باهنر کرمان

doi
10.22103/jll.2018.1966
چکیده

گذشتگان ما به موضوع ادبیات­تعلیمی، بویژه اخلاق اهمیت­خاصی می­دادند، علمی­که موضوع­ اصلی و کلان آن، نیکی و بدی یِا خیر ­و شرّ است و بـه رفتارهای افراد در ­مقابل­هم می­پردازد. هدفِ­ غایی علـم­اخلاق، هدایت انسـان­ها به سمت نیکی و زیبایـی­هاست و قصد ­دارد آنها را برای اصلاح رفتارهای فردی و اجتماعی، راهنمایی و آماده­کند، که این موضوع در متون نظم و نثرِ ادبِ­فارسی هم کاملاً جلوه­گراست. ازجمله دانشمنـدانی که به این­امـر توجه ­ویژه داشته و دو­کتاب هم با این­موضوع به نام­های «اخلاق­ناصری» و «اخلاق­محتشمی» تألیف کرده ­است، «خواجه نصیرالدین­توسی» است. قرن­ها پس از نگارش این کتاب محقّقان دیگری نیز ترغیب شدند تا با تأثیرپذیری و طبق شیوۀ ­او به خلقِ آثار جدیدی بپردازند. یکی از این آثار که در زمینۀ «تدبیر منزل» نگاشته شده­است، کتاب «اخلاقِ­جلالی» نوشتۀ «جلال الدین­دوانی» از ­علما و حکمای قرن نهم قمری است که در واقع بازنویسی رسالۀ خواجه­نصیر است و عمدۀ تغییرات ایجاد­شده در­آن، پُررنگ شدنِ صبغۀ­ دینی نسبت به نگاه­فلسفیِ خواجه­نصیر، تغییر سبک نگارش کتاب و ساده­تر شدن آن، تلخیصِ­کتاب، اضافه­کردنِ آیات و احادیث و اشعار و امثال عربی و...، است. هدف این مقاله، بررسی بحث «تدبیرمنزل» در این دو کتاب است.