فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: پایش وضعیت فعلی جنگل‌کاری‌های موجود در تصمیمات مدیریتی برای توسعه جنگل‌کاری‌ها در آینده بسیار مهم است. این مطالعه به‌منظور پایش سطح، پراکنش و سلامت جنگل‌کاری‌ها در شهرستان لنگرود استان گیلان انجام شد. مدیریت پایدار عرصه‌های جنگل‌کاری‌های سنواتی در حال و آینده نیازمند مطالعاتی در مورد وضعیت جنگل‌کاری‌ها با تمرکز بر سلامت آنها است و مناطق جنگل‌کاری شده سالم می‌توانند عملکرد محیط زیستی بیشتری را در مقایسه با جنگل‌کاری‌های ناسالم داشته باشند. هدف این مطالعه تهیه نقشة و مساحی محدوده‌های جنگل‌کاری‌های شهرستان لنگرود با استفاده از برداشت‌های زمینی، نرم‌افزار جی‌پی‌اس اندروید (GFAMP) و سامانه گوگل‌ارث برای حفاظت، غنی‌سازی و توسعه جنگل‌کاری‌ها در آینده است. همچنین سلامت توده‌ها با استفاده از تصاویر سنجنده سنتینل2 و شاخص‌های پوشش گیاهی NDVI، TNDVI، SAVI و RVI ارزیابی می‌شود.مواد و روش‌ها: در این مطالعه، ابتدا برداشت‌های میدانی در قالب نقاط زمینی، از جنگل‌کاری‌های موجود انجام شد و نقشة پراکنش جنگل‌کاری‌ها با استفاده از برداشت‌های زمینی، نرم‌افزار جی‌پی‌اس اندروید (GFAMP) و سامانه گوگل‌ارث تهیه شد. سپس تصویر سنجنده سنتینل2 مربوط به فصل رویش در شهرستان لنگرود از سایت کوپرنیکوس تهیه شد. از تصاویر سنجنده سنتینل2، شاخص‌های پوشش گیاهی مختلف مانند NDVI، TNDVI، SAVI و RVI مربوط به فصل رویش استخراج شد و نقشه‌های آنها در محدوده جنگل‌کاری‌ها تهیه شد. در ادامه، میزان هر شاخص پوشش گیاهی، در نقاط برداشت‌های زمینی استخراج شد و میزان همبستگی مقادیر هر شاخص پوشش گیاهی (حاصل از تصاویر فصل رویش سنجنده سنتینل2) با سلامت جنگل‌کاری‌ها (حاصل از برداشت‌های میدانی) بررسی شد. بدین منظور از ضریب همبستگی پیرسون استفاده شد. سپس شاخصی که بیشترین همبستگی را با سلامت جنگل‌کاری‌های شهرستان لنگرود نشان داد به‌عنوان مهمترین شاخص برای برآورد سلامت جنگل‌کاری‌ها انتخاب شد و رابطه رگرسیونی آن نیز با سلامت جنگل‌کاری‌ها به‌دست آمد. در ادامه، با استفاده از نقشه مطلوب‌ترین شاخص پوشش گیاهی، اطلاعات برداشت‌های میدانی و ارتباط بین این دو مورد، نقشة سلامت جنگل‌کاری‌ها در شهرستان لنگرود تهیه شد.نتایج و بحث: بر اساس یافته‌های این پژوهش، در مجموع 66 قطعه جنگل‌کاری در این شهرستان شناسایی شد که مساحت کل این قطعات با استفاده از روش آماربرداری صددرصد و کنترل زمینی به‌میزان 2/746 هکتار به‌دست آمده است که به‌طور عمده در جنوب غربی شهرستان پراکنش دارند. به علاوه نتایج نشان داد که شاخص NDVI، مطلوب‌ترین شاخص پوشش گیاهی برای برآورد سلامت جنگل‌کاری‌ها در شهرستان لنگرود می‌باشد که حاکی از قابلیت این شاخص برای ارزیابی سلامت درختان در فصل رویش است. پس از آن، شاخص SAVI بیشترین همبستگی را با سلامت درختان نشان داد که قابلیت خوب این شاخص را نیز در پایش سلامت درختان نشان می‌دهد. در حالی که دو شاخص TNDVI و RVI همبستگی بسیار کمتری را با سلامت درختان در محدوده جنگل‌کاری‌های لنگرود نشان دادند که استفاده از آنها برای ارزیابی سلامت درختان در مطالعات بعدی توصیه نمی‌شود.. از مجموع مساحت فعلی ‌جنگل‌کاری‌ها، 56/400 هکتار آنها در وضعیت سلامت کامل، 60/305 هکتار در وضعیت سلامتی متوسط و 04/40 هکتار در وضعیت ناسالم قرار دارند. صحت کلی (OA) نقشة سلامت جنگل‌کاری‌ها در این پژوهش، 80 درصد، صحت تولیدکننده 79 درصد، صحت کاربر 78 درصد و ضریب کاپا 73/0 است. این نتایج نشان‌دهنده طبقه‌بندی مطلوب نقشة سلامت جنگل‌کاری‌ها در طبقات مختلف سلامت و شادابی درختان است. به‌طور کلی جنگل‌کاری‌های این شهرستان عمدتاً در سلامت کامل هستند، اما برخی از عرصه‌های کچل‌بن، لرزیان، گندم بیجاران، قازی‌دشت، خورش‌سرا و چاکسر (چاکدشت) به‌دلیل عدم انجام عملیات حفاظتی و نداشتن قرقبان در سال‌های اولیه، از موفقیت کمتری برخوردارند.نتیجه‌گیری: نتایج این پژوهش به مدیران جنگل برای پایش کمّی و کیفی جنگل‌کاری‌ها و تداوم آن در دوره‌های زمانی معین و همچنین برنامه‌های توسعه جنگل‌کاری در آینده کمک شایانی می‌کند. مدل رگرسیونی ارائه شده براساس همبستگی بالای شاخص NDVI با سلامت جنگل‌کاری‌ها، امکان برآورد سریع، ارزیابی کمّی، کم‌هزینه، مقرون به صرفه و اقتصادی وضعیت سلامت جنگل‌کاری‌ها در سطح وسیع و مناطق غیرقابل دسترس را فراهم می‌کند. نتایج این تحقیق با شناخت وضعیت موجود جنگل‌کاری‌ها، دید مناسبی از توان و پتانسیل‌های شهرستان لنگرود برای جنگل‌کاری با توجه به شرایط محیطی و اکولوژیکی این شهرستان، ارائه می‌دهد.